English
Το δίκτυο δημοσιογράφων OCCRP ασκεί τεράστια επιρροή, αλλά παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστο. Ο ιδρυτής του υπερηφανεύεται ότι έχει συμβάλει στην ανατροπή αρκετών κυβερνήσεων. Τώρα αποκαλύπτεται ότι αυτός ο αριστερός οργανισμός λαμβάνει χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Μια εντυπωσιακή ομολογία ξεχωρίζει:
Είμαστε πιθανότατα υπεύθυνοι για αλλαγές κυβερνήσεων σε πέντε με έξι χώρες.
Αυτά δήλωσε ο ιδρυτής του OCCRP, Ντρου Σάλιβαν, σε ντοκιμαντέρ που ετοίμαζε ο γερμανικός κρατικός περιφερειακός τηλεοπτικός σταθμός NDR στις αρχές του έτους. Μετά από παρέμβαση του OCCRP, το υλικό δεν δημοσιεύτηκε ποτέ. Μόνο μέσω διαρροής έγινε διαθέσιμο στην πλατφόρμα Dalek Zone.
Στο ντοκιμαντέρ, εκπρόσωποι της USAID, μιας υπηρεσίας ανάπτυξης κοντά στη CIA, επιβεβαίωσαν ότι έχουν τον τελευταίο λόγο σε προγραμματικές κατευθύνσεις και βασικές αποφάσεις προσωπικού για το «Organized Crime and Corruption Reporting Project» (OCCRP – Πρόγραμμα αναφοράς για το οργανωμένο έγκλημα και τη διαφθορά).
Ισχυροί χρηματοδότες και διεθνής παρουσία
Το OCCRP ιδρύθηκε το 2006 από τον Αμερικανό δημοσιογράφο Σάλιβαν και τον Ρουμάνο συνάδελφό του Πολ Ράντου, ως μη κερδοσκοπικός οργανισμός στο Σαράγεβο της Βοσνίας. Η πρώτη χρηματοδότηση ήρθε το 2007 από το «Democracy Fund» των Ηνωμένων Εθνών. Από τότε, το δίκτυο αναπτύχθηκε ραγδαία, όπως και η λίστα των επιφανών χρηματοδοτών του. Το 2024, ο προϋπολογισμός έφτασε τα 20 εκατομμύρια ευρώ, με το 52% να προέρχεται από την USAID. Στη λίστα των δωρητών περιλαμβάνονται επίσης το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ, καθώς και τα αντίστοιχα της Γαλλίας και της Βρετανίας. Αναφέρονται ακόμη η θυγατρική της Google, Jigsaw, και τα Open Society Foundations του αριστερού Αμερικανού δισεκατομμυριούχου Τζορτζ Σόρος.
Το δίκτυο διαθέτει πλέον γραφεία στην Ουάσινγκτον, το Σαράγεβο και το Άμστερνταμ. Ανάμεσα στα μέλη του συγκαταλέγονται η New York Times, η βρετανική Guardian, η γαλλική Le Monde, η Süddeutsche Zeitung και ο Spiegel – κυρίως αριστερά φιλελεύθερα και αριστερά μέσα ενημέρωσης.
Στόχευση πολιτικών της AfD και άλλων ευρωσκεπτικιστών
Οι πρόσφατες ευρωεκλογές αποκαλύπτουν πώς λειτουργεί η επιρροή στις εκλογές μέσω του OCCRP. Το Investigace, μέλος του δικτύου με έδρα την Πράγα, ισχυρίστηκε ότι έμαθε από κύκλους τσεχικών μυστικών υπηρεσιών πως οι υποψήφιοι της AfD, Πετρ Μπίστρον και Μαξιμίλιαν Κρα, δωροδοκήθηκαν μέσω του εξόριστου ουκρανικού μέσου «Voice of Europe».
Για να αποδείξουν την υποτιθέμενη δωροδοκία του Μπίστρον από το φιλορωσικό μέσο, έπαιξαν κρυφά ηχογραφήσεις σε Τσέχους βουλευτές. Οι βουλευτές ισχυρίστηκαν ότι άκουσαν τον πολιτικό της AfD να μετράει χαρτονομίσματα. Αυτές και άλλες αβάσιμες κατηγορίες δημοσιεύτηκαν από δύο ακόμη μέλη του δικτύου, το Deník N και τον Spiegel, στο αποκορύφωμα της προεκλογικής καμπάνιας για τις ευρωεκλογές. Ωστόσο, πραγματικά αποδεικτικά στοιχεία δεν έχουν παρουσιαστεί μέχρι σήμερα. Ο Μπίστρον μιλά για πολιτικά υποκινούμενη εκστρατεία.
Στο στόχαστρο της κάλυψης του OCCRP για το «Voice of Europe» βρέθηκαν επίσης ευρωσκεπτικιστές πολιτικοί όπως οι Φίλιπ Ντεβίντερ, Φίλιπ Μπρούσελμανς, Ματέο Γκατσίνι, Ντράγκαν Στανόγιεβιτς, Λαντισλάβ Ίλσιτς, Ρομάν Χάιντερ και Τιερί Μποντέι. Το κόμμα του Μποντέι, το δεξιό Forum voor Democratie, απέτυχε αργότερα να επανεκλεγεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Χρηματοδότηση από τις Βρυξέλλες
Τώρα αποκαλύπτεται ότι από τον Νοέμβριο του 2024, το OCCRP έχει λάβει πάνω από 600.000 ευρώ από τις Βρυξέλλες, όπως παραδέχεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε απάντηση ερώτησης του Μπίστρον. Στην απάντησή της, εκπρόσωπος της Επιτροπής ισχυρίζεται ότι όλα τα χρηματοδοτούμενα έργα συμμορφώνονται με επαγγελματικά δημοσιογραφικά πρότυπα, όπως ακρίβεια, αντικειμενικότητα, ανεξαρτησία και αμεροληψία.
Στον ιστότοπο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφέρεται ότι το δίκτυο έλαβε την πρώτη πληρωμή από τις Βρυξέλλες την 1η Νοεμβρίου 2024, δηλαδή περίπου έξι μήνες μετά την έναρξη της κάλυψης του OCCRP για υποτιθέμενες δωροδοκίες στις προηγούμενες ευρωεκλογές.
Το πρόγραμμα Next-IJ και οι στόχοι του
Η χρηματοδότηση του OCCRP εντάσσεται στο έργο «Next-IJ». Στόχος είναι να ενδυναμώσει Ευρωπαίους δημοσιογράφους ώστε να αντιμετωπίσουν υποτιθέμενους εγκληματίες. Στην περιγραφή του έργου, το OCCRP παρουσιάζεται ως σύμβολο αριστείας με άψογη φήμη. Συμμετέχουν επίσης το Καθολικό Πανεπιστήμιο της Ιεράς Καρδίας στο Μιλάνο και η βελγική ΜΚΟ Global Forum for Media Development. Συνολικά, αυτές οι οργανώσεις λαμβάνουν 483.322 ευρώ από την ΕΕ, πέρα από τα πάνω από 600.000 ευρώ από άλλη πηγή.
Οι στόχοι του έργου «Next-IJ» προκύπτουν από το σχέδιο αξιολόγησης που δημοσιεύεται στον ιστότοπο της ΕΕ: Το OCCRP ακολουθεί μια προσέγγιση που είναι συμπεριληπτική, ευαίσθητη στο φύλο και πολιτιστικά κατάλληλη. Το δίκτυο σκοπεύει να διανείμει μέρος του προϋπολογισμού σε τρίτα μέσα. Στο πλαίσιο της εποπτείας, θα αξιολογείται τακτικά η ποιότητα των άρθρων και η πρόοδος των εμπλεκόμενων δημοσιογράφων.
Ο τερματισμός της USAID και οι συνέπειες
Η χρηματοδότηση από την ΕΕ γίνεται όλο και πιο κρίσιμη για το OCCRP. Μέχρι πρόσφατα, το δίκτυο, που αυτοαποκαλείται μη κυβερνητική οργάνωση, χρηματοδοτούνταν κυρίως από την αμερικανική κυβέρνηση. Η USAID συνεισέφερε από το 2014 έως το 2023 πάνω από το μισό του ετήσιου προϋπολογισμού. Αυτό σταμάτησε απότομα με τη δεύτερη προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ. Ο Τραμπ έκλεισε σε μεγάλο βαθμό την υπηρεσία, που κυριαρχούνταν από Δημοκρατικούς, στις αρχές Ιουλίου φέτος.
Η Γερμανίδα υπουργός Ανάπτυξης Ρεέμ Αλαμπαλί-Ραντοβάν (SPD) ισχυρίστηκε ότι η USAID είχε σταθεροποιήσει ολόκληρες περιοχές και ενίσχυσε δημοκρατίες. Το κλείσιμό της θα πλήξει όσους αγωνίζονται για αλληλεγγύη και ανθρωπιά στον κόσμο.
Οι λογαριασμοί του Τραμπ
Η εχθρότητα του Τραμπ προς το OCCRP δεν είναι τυχαία: Το δίκτυο παρείχε στους Δημοκρατικούς, με την κάλυψή του τον Δεκέμβριο του 2019, αφορμή για διαδικασία καθαίρεσης εναντίον του. Στις αρχές του έτους, ο δημοσιογράφος-ερευνητής Μάικλ Σέλενμπεργκ ενημέρωσε τη Γερουσία των ΗΠΑ για τα παρασκήνια αυτής της μερικώς πολιτικά υποκινούμενης επίθεσης.
Ο Τραμπ κατηγορήθηκε ότι πίεσε τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι να ερευνήσει τον Τζο Μπάιντεν, σε αντάλλαγμα για όπλα από τις ΗΠΑ. Η διαδικασία καθαίρεσης απέτυχε και ο Τραμπ παρέμεινε στη θέση του.
Νέες πηγές χρηματοδότησης για το OCCRP
Το OCCRP αντέδρασε με αγανάκτηση στις εξελίξεις: Το κλείσιμο της USAID απειλεί ανεξάρτητα μέσα σε όλο τον κόσμο, παραπονέθηκε εκπρόσωπός του τον Φεβρουάριο του 2025.
Η ΕΕ θα μπορούσε να λειτουργήσει ως σωτήρας για το OCCRP σε αυτή την οικονομική δυσκολία. Η ΜΚΟ European Democracy Hub κάλεσε, μετά το κλείσιμο της USAID, τις Βρυξέλλες να καλύψουν το κενό για την αποκαλούμενη κοινωνία των πολιτών. Για αυτό ακριβώς προειδοποιεί το Hungarian Conservative:
Οι Βρυξέλλες σχεδιάζουν να ενισχύσουν ακόμη περισσότερο τη συνεργασία με woke ΜΚΟ σε όλη την ΕΕ, για να αντισταθμίσουν την απώλεια των κονδυλίων της USAID.
Περαιτέρω στήριξη μπορεί να έρθει από τον ιδιωτικό τομέα. Στην ετήσια έκθεση του OCCRP για το 2022, αναφέρονται ως δωρητές τα Open Society Foundations του Τζορτζ Σόρος και το Luminate Foundation του ιδρυτή του eBay, Πιερ Ομιντιάρ. Και οι δύο δισεκατομμυριούχοι έχουν χρηματοδοτήσει στο παρελθόν το «Correctiv», ένα γερμανικό αριστερό δίκτυο που συνεργάζεται στενά με το OCCRP.
Στην Ελλάδα, το OCCRP συνεργάζεται με την ιστοσελίδα insidestory.gr, η οποία ανήκει στην εκδοτική Ανώνυμο Εταιρεία «The Whole Story», που έχει ως πρόεδρο του Δ.Σ. της τον δημοσιογράφο Δημήτριο Ξενάκη. Το συγκεκριμένο εγχείρημα δηλώνει ότι απασχολεί δεκάδες δημοσιογράφων, εκ των οποίων μεγάλο ποσοστό συνεργάζονται ή είχαν συνεργαστεί με γνωστούς μεγάλους ομίλους ΜΜΕ.
Με το άδοξο τέλος της USAID, η ΕΕ και αμερικανικές ιδιωτικές ιδρύματα φαίνονται ιδανικές για να καλύψουν οικονομικά το OCCRP με ακόμη μεγαλύτερη δέσμευση.
