Εθνικοί δείκτες νοημοσύνης (IQ) – Μια πρόσφατη μελέτη και η θέση της Ελλάδος

Μια πρόσφατη επιστημονική μελέτη με τίτλο National IQs: Measurement and Defense, που δημοσιεύτηκε στις 17 Νοεμβρίου 2025 από τους ερευνητές Λεονάρντο Πάρα και Έμιλ Ο.Β. Κίρκεγκαρντ, φέρνει νέα δεδομένα στη συζήτηση για τις εθνικές διαφορές στην νοημοσύνη.

Η μελέτη, βασισμένη σε πολλαπλές πηγές γνωστικών δοκιμασιών, κατασκευάζει εκτιμήσεις μέσου IQ για 197 χώρες, χωρίς να βασίζεται σε γεωγραφικές υποθέσεις. Οι μέσοι όροι δείχνουν τις Ανατολικοασιατικές χώρες στα 100, τις Ευρωπαϊκές στα 95, τους Άραβες στα 85, τους Λατινοαμερικανούς στα 80, τους Νοτιοασιάτες στα 75 και τους Υποσαχάριους Αφρικανούς στα 70. Η έρευνα υπερασπίζεται τη χρήση των εθνικών IQ ως έγκυρων μετρήσεων, τονίζοντας την υψηλή εγκυρότητα και αξιοπιστία τους, παρά τις πολυάριθμες κριτικές.

Η μεθοδολογία και η υπεράσπιση των εθνικών IQ

Οι συγγραφείς, ανεξάρτητοι ερευνητές και συνεργάτες του Ulster Institute for Social Research, αναλύουν δεδομένα από διάφορες δοκιμασίες νοημοσύνης, συμπεριλαμβανομένων διεθνών σχολικών εξετάσεων όπως οι PISA 2022. Χρησιμοποιώντας προηγμένες στατιστικές μεθόδους, μειώνουν το στατιστικό σφάλμα εκτίμησης από 5,41 σε 2,58 μονάδες και βρίσκουν ισχυρή συσχέτιση μεταξύ IQ και ΑΕΠ ανά κάτοικο (r=0,82). Η μελέτη ανταπαντά σε κριτικές για προκαταλήψεις, όπως η χρήση δειγμάτων παιδιών ή οι επιδράσεις του Flynn Effect (η αύξηση των επιδόσεων με τον χρόνο), δείχνοντας ότι οι παραβιάσεις μέτρησης είναι σπάνιες, ιδίως σε μη λεκτικές δοκιμασίες.

Σημαντικό στοιχείο είναι η ανάλυση της μέτρησης invariance (σταθερότητας μέτρησης) σε διεθνείς εξετάσεις. Για παράδειγμα, στις PISA 2022, τα περισσότερα αντικείμενα στα μαθηματικά και επιστήμης ικανοποιούν scalar invariance, ενώ προβλήματα εμφανίζονται περισσότερο στην ανάγνωση και τη δημιουργική σκέψη. Παρά ταύτα, οι διαφορές μεταξύ χωρών παραμένουν σταθερές και ισχυρά συσχετισμένες μεταξύ υποδοκιμασιών.

Η Ελλάδα στη νέα κατάταξη

Συγκεντρώνοντας δεδομένα από πολλαπλές πηγές, η μελέτη τοποθετεί την Ελλάδα στην 45η θέση παγκοσμίως, με μέσο εθνικό IQ 92,57 (πρότυπο σφάλμα 1,08). Αυτό την εντάσσει στον ευρωπαϊκό μέσο όρο των 95, αλλά χαμηλότερα από χώρες όπως η Ισπανία (95,54, 41η) και το Ισραήλ (93,88, 42η), και ελαφρώς πάνω από την Κύπρο (92,28, 46η). Η εκτίμηση βασίζεται εν μέρει στις επιδόσεις στις εξετάσεις PISA: Μαθηματικά 438, Επιστήμη 430, Ανάγνωση 441 – χαμηλότερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο (περίπου 470-500 στις κορυφαίες χώρες).

Αυτά τα σκορ ταιριάζουν σε μεγάλο βαθμό με εκτιμήσεις IQ, επιβεβαιώνοντας την εγκυρότητα της μεθόδου. Η Ελλάδα υπερτερεί γειτονικών βαλκανικών χωρών (π.χ. Βουλγαρία 91,30), αλλά υστερεί σε σχέση με Βόρεια Ευρώπη (π.χ. Εσθονία ~100).

Σύγκριση με παλαιότερα δεδομένα: Γίνονται οι Έλληνες «πιο έξυπνοι»;

Η νέα μελέτη βελτιώνει τα δεδομένα των Ρίτσαρντ Λιν και Ντέιβιντ Μπέκερ (2019), The Intelligence of Nations, όπου η Ελλάδα είχε IQ 90,77 (55η θέση παγκοσμίως). Η αύξηση κατά 1,8 μονάδες (από 90,77 σε 92,57) σε έξι χρόνια υποδηλώνει βελτίωση, πιθανώς λόγω καλύτερης συλλογής δεδομένων, προσαρμογής για Flynn Effect ή πραγματικών κερδών από εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις και οικονομική ανάκαμψη μετά την κρίση. Ωστόσο, η αλλαγή είναι μικρή (εντός σφάλματος ~2 μονάδων), και μπορεί να οφείλεται σε μεθοδολογικές βελτιώσεις παρά σε βιολογική/περιβαλλοντική βελτίωση.

Συγκριτικά:

Συμπέρασμα: Μικρή πρόοδος, αλλά οι προκλήσεις παραμένουν

Η μελέτη καταλήγει ότι τα εθνικά IQ είναι έγκυρα και χρήσιμα, ιδίως για πολιτικές εκπαίδευσης και οικονομικής ανάπτυξης. Για την Ελλάδα, η ελαφρά άνοδος δείχνει στασιμότητα ή ήπια βελτίωση, όχι δραστική «εξυπνάδα». Παράγοντες όπως η εκπαίδευση (4-5% ΑΕΠ), η υγεία και η μετανάστευση επηρεάζουν, αλλά οι χαμηλότερες επιδόσεις PISA υποδηλώνουν ανάγκη επενδύσεων σε STEM και κριτική σκέψη. Οι Έλληνες δεν «γίνονται πιο έξυπνοι» ραγδαία, αλλά η τάση είναι θετική – αρκεί να μην αγνοήσουμε τις ρίζες της νοημοσύνης πέρα από αριθμούς, όπως η αρχαία φιλοσοφία μας θυμίζει.

Ολόκληρη η έρευνα