Η Γερμανία προχωρά σε ένα από τα πιο φιλόδοξα προγράμματα στρατιωτικής ετοιμότητας από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, με επίκεντρο τη μεταφορά έως 800.000 στρατιωτών του ΝΑΤΟ προς την ανατολική πτέρυγα, μέσα από παρωχημένες υποδομές που δοκιμάζονται καθημερινά.
Πριν από περίπου δύο χρόνια και μισό, δώδεκα υψηλόβαθμοι Γερμανοί στρατιωτικοί συναντήθηκαν σε μια εγκατάσταση του Βερολίνου, για να σχεδιάσουν ένα απόρρητο πλάνο αντιμετώπισης πολέμου με τη Ρωσία. Σήμερα, αυτό το σχέδιο παλεύει να γίνει πραγματικότητα, εν μέσω της αναταραχής που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Εκείνη η κίνηση έσπασε δεκαετίες ηρεμίας στην ήπειρο, πυροδοτώντας την ταχύτερη στρατιωτική κινητοποίηση από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ωστόσο, η νίκη σε μια πιθανή σύγκρουση δεν θα κριθεί μόνο από τα όπλα και τους άντρες στο μέτωπο, αλλά και από την ομαλή μετακίνηση τεράστιων δυνάμεων.
Κεντρικό ρόλο παίζει εδώ το Operation Plan Germany (OPLAN DEU), ένα απόρρητο έγγραφο 1.200 σελίδων που ετοιμάστηκε στους στρατώνες Julius Leber. Περιγράφει βήμα-βήμα πώς η Γερμανία μαζί με τις ΗΠΑ και άλλους συμμάχους θα στείλουν μαζικά δυνάμεις προς τα ανατολικά, σε σενάριο πολέμου με τη Ρωσία.
Πρόκειται για το πρώτο ολοκληρωμένο αμυντικό σχέδιο της χώρας μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, και η υλοποίησή του προχωρά με ρυθμούς που κανείς δεν φανταζόταν πριν το 2022. Παράλληλα, οι καθυστερήσεις στις υποδομές, οι γραφειοκρατικές παγίδες και οι εντεινόμενες υβριδικές επιθέσεις εγείρουν ένα κρίσιμο ερώτημα: προλαβαίνει άραγε η Ευρώπη;
Γιατί η Γερμανία γίνεται ο πυλώνας όλων των ΝΑΤΟικών κινήσεων
Το σχέδιο χαράσσει πορεία μέσα από λιμάνια, ποτάμια, τρένα και δρόμους, εξασφαλίζοντας εφοδιασμό και κάλυψη για 800.000 στρατιώτες καθ’ οδόν. «Ρίξτε μια ματιά στον χάρτη», σχολιάζει ο Τιμ Στούχτεϊ, διευθυντής του Brandenburg Institute. «Με τις Άλπεις να στέκονται σαν τείχος, κάθε ενίσχυση του ΝΑΤΟ θα διασχίσει αναγκαστικά τη Γερμανία».
Οι Γερμανοί επιτελείς εκτιμούν ότι η Ρωσία μπορεί να χτυπήσει το ΝΑΤΟ το 2029, αλλά πρόσφατα περιστατικά κατασκοπείας, σαμποτάζ και παραβιάσεις αιθέρων –πολλά από τα οποία συνδέονται με τη Μόσχα– δείχνουν ότι η απειλή ίσως έρθει νωρίτερα. Οι ειδικοί προειδοποιούν πως μια εκεχειρία στην Ουκρανία, την οποία πιέζουν αυτή την εβδομάδα οι ΗΠΑ, θα έδινε στη Ρωσία περιθώριο να στραφεί αλλού.
Η γεωγραφία της Ευρώπης επιβάλλει στο ΝΑΤΟ να βασιστεί σε γερμανικά λιμάνια, σιδηροδρόμους και οδικό δίκτυο. «Στόχος μας είναι η αποτροπή, δείχνοντας στον αντίπαλο ότι η επίθεση θα αποτύχει», λέει ένας από τους αρχικούς συντάκτες του OPLAN DEU.
Η έκταση της πρόκλησης φάνηκε φέτος το φθινόπωρο, σε μια άσκηση στην ανατολική γερμανική ύπαιθρο. Η Rheinmetall έφτιαξε σε δέκα μέρες μια ολόκληρη εγκατάσταση για 500 στρατιώτες: καταλύματα, μαγειρεία, σταθμούς υγρών καυσίμων, drones επιτήρησης και φύλαξη.
Η δοκιμή έφερε στο φως προβλήματα: χώρος ανεπαρκής για οχήματα, μη συνεκτικά οικόπεδα, ανάγκη για νέο φανάρι σε διασταύρωση ώστε να μην μαζεύονται φάλαγγες. Το OPLAN ενημερώνεται συνέχεια, αλλά το ζήτημα είναι βαθύτερο: η Γερμανία έχει ξεχάσει την έννοια των «διπλών» υποδομών.
«Φανταστείτε να στήνετε μια πόλη από το μηδέν και να την ξεστηνώνετε σε ημέρες», περιγράφει ο Μαρκ Λέμερμαν, υπεύθυνος logistics στη Rheinmetall. Πολλά εμπόδια είναι αόρατα: παλιομοδίτικοι κανονισμοί προμηθειών, αυστηροί νόμοι για δεδομένα, κανόνες από εποχές ειρήνης.
Η εφαρμογή απαιτεί αλλαγή νοοτροπίας, σβήνοντας συνήθειες δεκαετιών. «Θα ξαναμάθουμε όσα ξεχάσαμε», δηλώνει ο Νιλς Σμιτ, αναπληρωτής υπουργός Άμυνας. «Θα χρειαστεί να φωνάξουμε πίσω συνταξιούχους να μας δείξουν πώς γινόταν».
Κατά τον Ψυχρό Πόλεμο, αυτοκινητόδρομοι γίνονταν αεροδρόμια έκτακτης ανάγκης. Σήμερα, το 20% των αυτοκινητοδρόμων θέλει επισκευές, πάνω από 25% των γεφυρών είναι σε κρίσιμη φάση, ενώ τα λιμάνια της Βόρειας Θάλασσας απαιτούν 15 δισ. ευρώ αναβάθμιση.
Οι διπλές υποδομές ήταν τότε κανόνας, όπως και η θητεία που ένωνε πολιτική με στρατιωτική ζωή. Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι νέες κατασκευές –σήραγγες, γέφυρες– αποδείχθηκαν ακατάλληλες για βαριά στρατιωτικά φορτία. Το 2009, το Βερολίνο έβγαλε πινακίδες που υπενθύμιζαν ικανότητα για στρατιωτικά οχήματα. Και φέτος, μια απλή σύγκρουση φορτηγού με γέφυρα στον ποταμό Hunte σταμάτησε για εβδομάδες τις μεταφορές πυρομαχικών προς Ουκρανία.
Η Deutsche Bahn έστησε προσωρινή γέφυρα, που χτυπήθηκε ξανά τον Ιούλιο από πλοίο, προκαλώντας νέα καθυστέρηση μήνα. Αυτό ταρακούνησε το ΝΑΤΟ: η γέφυρα ήταν η μοναδική σιδηροδρομική σύνδεση με το λιμάνι του Nordham, τον κύριο σταθμό για πυρομαχικά στην Ουκρανία.
Οι προμήθειες μειώθηκαν, μέρος του φορτίου ξεφορτώθηκε και ανακτήθηκε, ενώ οι Αμερικανοί μετέφεραν επιδιορθώσεις σε πολωνικό λιμάνι, όπως δείχνει έκθεση του Πενταγώνου στο Κογκρέσο.
Μια τέτοια κρίση σε πόλεμο θα παρέλυε τις κινήσεις. Τα «κόκκινα» σημεία στους χάρτες του στρατού μένουν μυστικά. «Μιλούμε για παρακάμψεις, καθυστερήσεις, κινδύνους για ζωές», εξηγεί ο Γιάννικ Χάρτμαν, ερευνητής στο κολέγιο άμυνας του ΝΑΤΟ στη Ρώμη.
Βραχυπρόθεσμα, η λύση είναι η καλύτερη χρήση υπαρχόντων δικτύων. Μακροπρόθεσμα, το Βερολίνο προγραμματίζει 166 δισ. ευρώ μέχρι το 2029 για υποδομές, με πάνω από 100 δισ. στους σιδηροδρόμους, δίνοντας βάρος στις διπλές χρήσεις.
Από την Ουκρανία στην εθνική κινητοποίηση
Η προσπάθεια ξεκίνησε αμέσως μετά την εισβολή του 2022, όταν ο Όλαφ Σολτς ανακοίνωσε ταμείο 100 δισ. ευρώ για επανεξοπλισμό, χαρακτηρίζοντάς το «zeitenwende», μια καμπή εποχής.
Αργότερα, η Bundeswehr φτιάχνει Εδαφική Διοίκηση για εσωτερικές επιχειρήσεις, με τον Αντιστράτηγο André Bodenman –έμπειρο από Κόσοβο και Αφγανιστάν– να ηγείται του OPLAN. Σε πόλεμο με Ρωσία, η Γερμανία δεν θα είναι πια πρώτη γραμμή, αλλά βάση απογείωσης. Πέρα από παλιές υποδομές, θα παλέψει με μειωμένες δυνάμεις και νέες απειλές, όπως drones.
«Πρόσφυγες από τη μια, ενισχύσεις από την άλλη – οι ροές θέλουν διαχείριση, που η Bundeswehr μόνη της δεν βγάζει, ειδικά σε μάχη», λέει η Κλαούντια Μέιτζορ, από το Γερμανικό Ταμείο Μάρσαλ. Αυτό σημαίνει συνεργασία με ιδιώτες και πολιτικούς σε πρωτόγνωρη κλίμακα. Μέχρι πέρυσι τον Μάρτιο, η ομάδα του Bodenman ολοκλήρωσε πρώτη έκδοση, με εισόδους από υπουργεία, αρχές και τοπικές κυβερνήσεις.
Εντωμεταξύ, η νέα κυβέρνηση Μερτς υπόσχεται 500 δισ. για άμυνα και επαναφορά θητείας, ενώ η Bundeswehr δουλεύει σιωπηλά: ενημερώνει νοσοκομεία, αστυνομία, υπηρεσίες καταστροφών, κλείνει συμφωνίες με κρατίδια και διαχειριστές δρόμων, χαρτογραφεί διαδρομές φαλάγγων.
Τέλη Σεπτεμβρίου, η άσκηση Red Storm Bravo στο Αμβούργο έδωσε δοκιμή: 500 στρατιώτες ΝΑΤΟ αποβιβάζονται, σχηματίζουν φάλαγγα 65 οχημάτων προς ανατολικά, μέσα από πόλη, αποκρούοντας μπλοκαρίσματα, drone επιθέσεις και διαδηλώσεις. Κοντά στα μεσάνυχτα, η φάλαγγα ξεκινά, αλλά τα πράγματα ξεφεύγουν: μεγάλα κενά μεταξύ οχημάτων, ένα drone προκαλεί πανικό πριν βγει ότι είναι δικό τους.
Η απειλή του σαμποτάζ εντείνεται
Οι νόμοι ειρήνης δυσκολεύουν την άμυνα από δολιοφθορά, βασική απειλή για το OPLAN – και συμβαίνει ήδη. Δεκάδες επιθέσεις σε σιδηρόδρομους, από πυρκαγιές μέχρι βανδαλισμούς.
Τον Οκτώβριο, Μόναχο καταδίκασε Ρώσο πράκτορα για σχέδια σε βάσεις και γραμμές. Αυτή την εβδομάδα, Πολωνία κατηγορεί Ρωσία για έκρηξη σε ανατολικές ράγες. Οι γερμανικές υπηρεσίες έκαναν 10.000 ελέγχους υπαλλήλων κρίσιμων υποδομών πέρυσι.
«Αν η Γερμανία γίνει κόμβος ΝΑΤΟ, ως εχθρός θα χτυπούσα εκεί: λιμάνια, ρεύμα, τρένα», λέει ο Πολ Στρόμπελ, από την Quantum Systems, εταιρεία drones με στήριξη Πίτερ Τίελ, σε συζητήσεις με Bundeswehr για κάλυψη φαλάγγων. Η εταιρεία έχει στείλει εκατοντάδες drones σε Μολδαβία, Ρουμανία, χιλιάδες πετούν στην Ουκρανία – αλλά μόνο 14 στην πατρίδα, λόγω νόμων: απαγόρευση πτήσεων πάνω από σπίτια, υποχρεωτικά φώτα.
«Λογικό για πολιτική χρήση, αλλά άχρηστο σε πόλεμο», σχολιάζει ο Στρόμπελ. Η Bundeswehr βλέπει πρόοδο: «Από λευκή σελίδα το 2023, είμαστε σε καλό σημείο», λέει συντάκτης του OPLAN. «Είναι προχωρημένο προϊόν».
Όμως, stress tests δείχνουν δουλειά: η μεγαλύτερη αμφιβολία είναι ο χρόνος. Με αύξηση σαμποτάζ, κυβερνοεπιθέσεων, εισβολών, η γραμμή ειρήνης-πολέμου θολώνει. «Οι κίνδυνοι είναι εδώ», είπε ο Φρίντριχ Μερτς σε επιχειρηματίες τον Σεπτέμβριο. «Δεν πολεμάμε, αλλά η ειρήνη τελείωσε».
