Η πολιτική και θεσμική κρίση στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη επιδεινώνεται, καθώς η σύγκρουση μεταξύ του Ύπατου Εκπροσώπου Κριστιάν Σμιτ και του Σέρβου ηγέτη Μίλοραντ Ντόντικ έχει φτάσει σε ένα άνευ προηγουμένου επίπεδο έντασης. Μετά την αποτυχημένη προσπάθεια σύλληψης του Μιλ. Ντόντικ, ο Σμιτ έκανε μια δραστική κίνηση, αναστέλλοντας όλες τις πληρωμές από τον κρατικό προϋπολογισμό στο κυβερνών σερβικό κόμμα SNSD – Ujedinjena Srpska

Το βαθύ πολιτικό ρήγμα στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, με φόντο τις εξουσίες του Ύπατου Εκπροσώπου και την αντίσταση της Δημοκρατίας Σέρπσκα, φαίνεται να εισέρχεται σε μια ιδιαίτερα επικίνδυνη φάση, με τους εν λόγω θεσμούς της χώρας και την εξωτερική κοινότητα να καλείται να αποσαφηνίσει τη στάση της απέναντι σε μια κλιμακούμενη θεσμική απορρύθμιση.

Η απόφαση αυτή, η οποία ελήφθη υπό τις εξουσίες της συμφωνίας της Βόννης, είναι, σύμφωνα με τον Σμιτ, απάντηση στις «κατάφωρες επιθέσεις» από ορισμένους πολιτικούς σχηματισμούς κατά της συνταγματικής τάξης της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης.

Όπως ανακοίνωσε το Γραφείο του Ύπατου Εκπροσώπου (OHR), τα κεφάλαια που προορίζονται για τα δύο μέρη θα κατευθύνονται σε ειδικό λογαριασμό στην Κεντρική Τράπεζα μέχρι να επιδείξουν πλήρη συμμόρφωση με τη Συμφωνία του Ντέιτον.

Αναστολή χρηματοδότησης SNSD – Ujedinjena Srpska

Η απόφαση που έλαβε ο Ύπατος Εκπρόσωπος στη Β-Ε στις 24 Απριλίου αναφέρει επίσης ότι «το SNSD και η Ujedinjena Srpska εργαλειοποιούν συνεχώς τους θεσμούς της RS προκειμένου να εμποδίσουν τους θεσμούς της Β-Ε να εφαρμόσουν αποτελεσματικά τις αποφάσεις και τη δικαιοδοσία τους σε ολόκληρη την επικράτεια ολόκληρου του κράτους».

Σύμφωνα με στοιχεία από τις οικονομικές εκθέσεις των πολιτικών κομμάτων, το SNSD έλαβε λίγο περισσότερα από δύο εκατομμύρια μάρκα (περίπου ένα εκατομμύριο ευρώ) από τον προϋπολογισμό σε όλα τα επίπεδα πέρυσι, ενώ η United Srpska έλαβε λίγο περισσότερα από 395.000 μάρκα (περίπου 200.000 ευρώ).

Αντιδράσεις – Αντεγκλήσεις εμπλεκομένων μερών

Η αντίδραση από την πλευρά των Σέρβων ήταν έντονη καθώς -όπως ισχυρίζεται ο Νέναντ Στέβαντιτς- η Σερβική Δημοκρατία δεν αναγνωρίζει τον θεσμό του Ύπατου Εκπροσώπου. Ο ίδιος ο Ντόντικ πήρε ακόμη πιο ακραίο τόνο, υποστηρίζοντας ότι μια λύση στην κρίση μπορεί να έρθει μόνο εάν η Ομοσπονδία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης παραδώσει τον Σμιτ στη Σερβική Δημοκρατία, ώστε να μπορέσει να διωχθεί για «ψευδή εκπροσώπηση» και «απόπειρα κατάργησης της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης».

Ο Ντόντικ απείλησε ανοιχτά να συλλάβει τον Σμιτ αν εισέλθει στο έδαφος της Σερβικής Δημοκρατίς. «Αν εμφανιστεί και ενημερωθεί, θα τον συλλάβουμε. Και όσοι τον στηρίζουν δεν θα μπορέσουν να τον βοηθήσουν”, είπε από το Ανατολικό Σεράγιεβο, αυξάνοντας τις εντάσεις απότομα. Παράλληλα, μίλησε για μια «ψευδή αφήγηση» που παρουσιάζει τους αξιωματούχους της RS ως παραβάτες του Συντάγματος, ενώ, σύμφωνα με τον ίδιο, ο Σμιτ είναι αυτός που παραβιάζει τις συνταγματικές αρχές επιβάλλοντας νόμους χωρίς νομιμότητα.

Ο Σμιτ, από την πλευρά του, επιμένει ότι η ηγεσία της κυβερνώσης παράταξης έχει εμπλακεί σε μια άμεση υπονόμευση των θεμελιωδών αρχών της μεταπολεμικής συνταγματικής τάξης. Ανακοίνωσε μια επίσκεψη στο στρατόπεδο Butmir για να συναντηθεί με την ηγεσία της EUFOR εν μέσω κλιμακούμενης πολιτικής και πιθανής θεσμικής αντιπαράθεσης.

Ο Ντόντικ ολοκλήρωσε τις παρατηρήσεις του λέγοντας ότι μόνο μια «πιθανή Βοσνία-Ερζεγοβίνη», δηλαδή μια χώρα που προκύπτει από μια συμφωνία και όχι από μια επιβολή, μπορεί να είναι βιώσιμη. Όπως υποστήριξε, «καμία χώρα δεν επιβιώνει από μια τέτοια παρέμβαση στο σύνταγμα» και άφησε σαφή σημεία σχετικά με την αποτυχία των διεθνών θεσμών να ελέγξουν τις ενέργειες του Schmidt.

Ο Ντόντικ πιστεύει ότι μετά την απόφαση του Ύπατου Εκπροσώπου να απαγορεύσει τη χρηματοδότηση του SNSD και Ujedinjena Srpska, η επόμενη κίνηση θα είναι η απαγόρευση λειτουργίας αυτών των κομμάτων.

«Η Κεντρική Εκλογική Επιτροπή (ΚΕΚ) σίγουρα θα έρθει και θα απαγορεύσει στο SNSD να λειτουργήσει, δεν θα μπορέσουμε να συμμετάσχουμε στις εκλογές και νομίζουν ότι έτσι το έλυσαν. Εσείς δεν το λύσατε. Με αυτόν τον τρόπο, δημιουργήσατε μόνο ακόμη μεγαλύτερη αντίσταση στην κατοχή», δήλωσε ο Ντόντικ.

Το ιστορικό της κρίσης

Ο Ντόντικ και ο ηγέτης της Ενωμένης Σέρπσκα Νέναντ Στέβαντιτς, ο οποίος είναι πρόεδρος της Συνέλευσης της Σερβικής Δημοκρατίας, είναι ύποπτοι για επίθεση στη συνταγματική τάξη, μαζί με τον πρωθυπουργό της Σερβικής Δημοκρατίας Ράντοβαν Βίσκοβιτς.

Ένα κεντρικό ένταλμα σύλληψης εκδόθηκε εναντίον τους τον Μάρτιο επειδή δεν ανταποκρίθηκαν σε κλήτευση για ανάκριση από την Εισαγγελία της Β-Ε.

Αυτό σημαίνει ότι καθεμία από τις 16 αστυνομικές υπηρεσίες σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης στη Β-Ε θα πρέπει να τους συλλάβει, κάτι που δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα.

Στις 26 Φεβρουαρίου, το Δικαστήριο της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης καταδίκασε τον Ντόντικ σε φυλάκιση ενός έτους και του επέβαλε μέτρο ασφαλείας απαγόρευσης να κατέχει το αξίωμα του Προέδρου της Δημοκρατίας Σέρπσκα για έξι χρόνια, για ανυπακοή στις αποφάσεις του Ύπατου Εκπροσώπου.

Ο Ντόντικ δικαζόταν για την υπογραφή προεδρικών διαταγμάτων, τα οποία κήρυξαν έγκυρους δύο αντισυνταγματικούς νόμους της Δημοκρατίας Σέρπσκα (RS), οι οποίοι είχαν προηγουμένως ακυρωθεί από τον Ύπατο Εκπρόσωπο.

Πρόκειται για νόμους σχετικά με τη μη εφαρμογή των αποφάσεων του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και τη μη εφαρμογή των αποφάσεων του Ύπατου Εκπροσώπου στο έδαφος της οντότητας της Σερβικής Δημοκρατίας.

Λόγω ενεργειών που απειλούν τη συνταγματική τάξη της Β-Ε, η Γερμανία και η Αυστρία επέβαλαν κυρώσεις, ή μάλλον απαγόρευση εισόδου στις δύο αυτές χώρες, στους Ντόντικ, Βίσκοβιτς και Στεβάντιτς στις αρχές Απριλίου.

Μαζί με μέλη της οικογένειάς του και βασικούς πολιτικούς συνεργάτες, ο Ντόντικ βρίσκεται ήδη στον κατάλογο κυρώσεων των Ηνωμένων Πολιτειών (ΗΠΑ), ενώ κυρώσεις έχουν επιβληθεί και από το Ηνωμένο Βασίλειο.