English
Έπειτα από δεκατρία χρόνια εμφυλίου πολέμου και σχεδόν μισό αιώνα διακυβέρνησης της οικογένειας Άσαντ, η Συρία βρίσκεται πλέον στα χέρια του ακραίου ισλαμιστικού σχηματισμού Hayat Tahrir al-Sham (HTS). Ο ηγέτης του, Αχμέντ αλ-Σάρα, ανέλαβε τα ηνία της χώρας μετά την αιφνιδιαστική πτώση του Μπασάρ αλ-Άσαντ τον Δεκέμβριο, αφήνοντας πίσω του ένα κράτος ερειπίων και έναν γεωπολιτικό κενό που οι περιφερειακές δυνάμεις σπεύδουν να εκμεταλλευτούν.
Του David Makovsky και της Simone Saidmehr | Μετάφραση – Επιμέλεια: Ραφαήλ Α. Καλυβιώτης
Η Τουρκία κυρίαρχη δύναμη στο βόρειο μέτωπο
Η Άγκυρα έχει εξελιχθεί στη βασική στρατιωτική δύναμη επί συριακού εδάφους. Έχοντας στηρίξει το HTS μέσω μιας ζώνης ασφαλείας στο βόρειο τμήμα της χώρας, η Τουρκία επιδιώκει πλέον βαθύτερη εμπλοκή, με στόχο την εξουδετέρωση των κουρδικών φιλοδοξιών για αυτονομία, αλλά και την επιστροφή των περίπου τριών εκατομμυρίων Σύρων προσφύγων που διαμένουν εντός των τουρκικών συνόρων.
Ταυτόχρονα, το Ισραήλ προσπαθεί να επανατοποθετηθεί γεωστρατηγικά στη Συρία, με στόχο την αποτροπή επανεμφάνισης της ιρανικής επιρροής. Η πτώση του Άσαντ θεωρείται από την Ιερουσαλήμ ως γεωπολιτική ευκαιρία, καθώς η Δαμασκός, υπό τον προηγούμενο ηγέτη, είχε μετατραπεί σε διάδρομο μεταφοράς ιρανικών όπλων προς τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο.
Αντίπαλα συμφέροντα και ρητορικές εντάσεις
Η παρουσία της Τουρκίας στη Συρία προκαλεί έντονη ανησυχία στο Τελ Αβίβ, κυρίως λόγω του φόβου ότι η Άγκυρα ενδέχεται να ενθαρρύνει την εγκατάσταση αντιανταγωνιστικών προς το Ισραήλ μαχητών στην περιοχή. Η ρητορική του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος ευχήθηκε κατά την εορτή του Eid στις 30 Μαρτίου να «καταστραφεί το σιωνιστικό Ισραήλ», ενισχύει αυτή την ανησυχία.
Η κλιμάκωση δεν άργησε να έρθει: στις 2 Απριλίου, το Ισραήλ εξαπέλυσε αεροπορικές επιθέσεις σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις της Συρίας, μεταξύ των οποίων και η αεροπορική βάση Τίγιας (Τ4), με στόχο να εμποδίσει την εγκατάσταση τουρκικών αεράμυνων.
Από φίλοι… αντίπαλοι
Η σημερινή ψυχρότητα μεταξύ Άγκυρας και Τελ Αβίβ απέχει παρασάγγας από τη στρατηγική συνεργασία των δύο χωρών τη δεκαετία του ’90. Το 2010, η ισραηλινή επιδρομή σε τουρκικό πλοίο με ανθρωπιστική βοήθεια προς τη Γάζα, κατά την οποία σκοτώθηκαν εννέα ακτιβιστές, αποτέλεσε σημείο καμπής, οδηγώντας στη διακοπή διπλωματικών σχέσεων. Έκτοτε, η Τουρκία κατηγορεί συστηματικά το Ισραήλ για γενοκτονία στη Γάζα, ενώ το Ισραήλ την κατηγορεί ότι φιλοξενεί ηγετικά στελέχη της Χαμάς.
Παρά τις έντονες διαφορές, Ισραήλ και Τουρκία έχουν έναν κοινό στόχο: την αποτροπή της επιστροφής του Ιράν στο συριακό παιχνίδι.
Το δίλημμα της Ιερουσαλήμ: Συνεργασία ή ανάσχεση;
Το Ισραήλ διχάζεται ως προς τη στρατηγική που πρέπει να ακολουθήσει απέναντι στον Αχμέντ αλ-Σάρα. Κάποιοι Ισραηλινοί αξιωματούχοι προτείνουν την οικοδόμηση δίαυλων επικοινωνίας με τη νέα συριακή ηγεσία. Αντιθέτως, ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου θεωρεί απίθανη την εμφάνιση μετριοπαθούς κυβέρνησης υπό σουνιτική ισλαμιστική ηγεσία και επιδιώκει την εγκαθίδρυση ζωνών επιρροής στο συριακό νότο.
Από τον Δεκέμβριο, το Ισραήλ έχει ενισχύσει την παρουσία του κοντά στα Υψίπεδα του Γκολάν και έχει προχωρήσει σε εκατοντάδες αεροπορικά πλήγματα κατά συριακών στόχων.
Η σκιά της 7ης Οκτωβρίου και το δόγμα των ζωνών ασφαλείας
Η πολύνεκρη επίθεση της Χαμάς τον Οκτώβριο του 2023 έχει αλλάξει την ισραηλινή στρατηγική. Η Ιερουσαλήμ δεν επιθυμεί πλέον να ανέχεται ισλαμιστικές δυνάμεις κοντά στα σύνορά της. Ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας, Γιοάβ Γκαλάντ, χαρακτήρισε πρόσφατα τον Αχμέντ αλ-Σάρα «τζιχαντιστή τρομοκράτη της σχολής της Αλ Κάιντα», παρά το γεγονός ότι ο τελευταίος έχει δημοσίως αποκηρύξει τον εξτρεμισμό.
Παράλληλα, η Ιερουσαλήμ επιχειρεί να παρουσιαστεί ως προστάτης της μειονότητας των Δρούζων στο νότο της Συρίας. Στις 2 Μαΐου, ισραηλινά μαχητικά βομβάρδισαν θέσεις στη Δαμασκό, δηλώνοντας ότι δεν θα ανεχθούν απειλές κατά της κοινότητας των Δρούζων.
Ο ρόλος των ΗΠΑ και ο φόβος αποχώρησης
Ένα ακόμη αγκάθι για το Ισραήλ είναι η προοπτική περιορισμού της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στη Συρία. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη ανακοινώσει μείωση των στρατευμάτων στην ανατολική Συρία, προκαλώντας ανησυχίες για πιθανή κυριαρχία της Τουρκίας στο βόρειο τμήμα της χώρας.
Διάλογος ή ρήξη; Το σταυροδρόμι Τουρκίας – Ισραήλ
Αν και οι εντάσεις κλιμακώνονται, είναι επιτακτική ανάγκη να διατηρηθούν οι δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας. Ήδη, μια πρώτη συνάντηση μεταξύ αξιωματούχων των δύο χωρών πραγματοποιήθηκε δημοσίως στο Αζερμπαϊτζάν τον Απρίλιο. Οι δύο πλευρές ενδέχεται να συμφωνήσουν σε «κόκκινες γραμμές» και ζώνες επιρροής, ώστε να αποφύγουν μια ανεπιθύμητη στρατιωτική σύγκρουση.
Η Ουάσιγκτον, σύμφωνα με πληροφορίες, εκτιμά ότι μπορεί να διαδραματίσει ρόλο γεφυροποιού. Ο Τραμπ φέρεται να πιστεύει ότι μπορεί να πείσει τον Ερντογάν να περιορίσει τις στρατιωτικές του βλέψεις στη Συρία.
Επικίνδυνη ισορροπία
Η νέα συριακή πραγματικότητα αποτελεί κινούμενη άμμο. Το Ισραήλ καλείται να εξισορροπήσει τις εύλογες ανησυχίες για την ασφάλειά του με μια μακροπρόθεσμη στρατηγική, που θα επιτρέπει ευελιξία και αποτροπή ταυτόχρονα. Μια ανοιχτή σύγκρουση με την Τουρκία ή τη νέα κυβέρνηση της Συρίας θα μπορούσε να έχει καταστροφικές συνέπειες σε μια ήδη ασταθή περιοχή. Αντί να οδηγηθούν σε ρήξη, Άγκυρα και Ιερουσαλήμ θα πρέπει να αναζητήσουν τρόπους συνύπαρξης — όσο παράδοξο κι αν ακούγεται.
Μετάφραση από: Foreign Affairs
