Σαν σήμερα: Η ελληνική προέλαση και η κατάληψη της Κορυτσάς – Η πρώτη συμμαχική νίκη στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο

Στις 28 Οκτωβρίου 1940, η Ιταλία κήρυξε πόλεμο στην Ελλάδα και ξεκίνησε εισβολή από την Αλβανία, με στόχο την ταχεία κατάληψη ελληνικού εδάφους. Ο Μπενίτο Μουσολίνι υπολόγιζε σε γρήγορη νίκη, αλλά ο ελληνικός στρατός, υπό την ηγεσία του στρατηγού Αλέξανδρου Παπάγου, αντέδρασε άμεσα και αποφασιστικά. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, η αρχική ιταλική προέλαση σταμάτησε από τις ελληνικές δυνάμεις, οι οποίες ξεκίνησαν αντεπίθεση στα ορεινά εδάφη της Ηπείρου και της Πίνδου.

Η κατάληψη της Κορυτσάς, στις 21 Νοεμβρίου 1940, σήμανε την πρώτη μεγάλη νίκη των Συμμάχων κατά δυνάμεων του Άξονα στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ενισχύοντας το ηθικό των συμμαχικών δυνάμεων σε μια περίοδο κυριαρχίας των δυνάμεων του Άξονα στην Ευρώπη.

21 Νοεμβρίου 1940. Ο ένδοξος Ελληνικός Στρατός καταλαμβάνει την Κορυτσά, το Λεσκοβίκι και τους ορεινούς όγκους Μοράβα και Ιβάν. Η επιτυχία του πιστώνεται ως η πρώτη συμμαχική νίκη στο Ευρωπαϊκό μέτωπο και η πρώτη απώλεια πόλης από δυνάμεις του Άξονα. 🇬🇷👑⚔️ pic.twitter.com/mbAJqUXS8D

— Greeksburg (@Greeksburg) November 21, 2021

Η εκστρατεία ξεκίνησε με την ιταλική επίθεση κατά μήκος της οροσειράς της Πίνδου. Οι Ιταλοί, με περίπου 140.000 άνδρες χωρισμένους σε πέντε στρατιωτικά σώματα, αντιμετώπισαν σκληρή αντίσταση από τις ελληνικές μεραρχίες, οι οποίες, παρά την ελλιπή μηχανοκίνητη υποστήριξη, εκμεταλλεύτηκαν το ορεινό έδαφος. Σύμφωνα με βρετανικές στρατιωτικές αναφορές της εποχής, η ελληνική 8η Μεραρχία, υπό τον διοικητή Δημήτριο Καλλιδόπουλο, κατέλαβε κρίσιμα υψώματα όπως το ύψωμα 717 και το 717Α, κόβοντας τις γραμμές ανεφοδιασμού των Ιταλών. Μέχρι τις 14 Νοεμβρίου, οι Έλληνες είχαν προχωρήσει πέρα από τα σύνορα, καταλαμβάνοντας πόλεις όπως το Λεσκοβίκι και την Πρεμετή.

Η τελική φάση της μάχης για την Κορυτσά ανέπτυξε έντονες συγκρούσεις γύρω από τα υψώματα Μόραβα και Ιβάν. Οι ελληνικές δυνάμεις, με πυροβολικό και πεζικό, υποχρέωσαν την 11η Ιταλική Μεραρχία “Γκρίπι” (Gruppo Corazzato) σε υποχώρηση. Στις 21 Νοεμβρίου, μετά από αιματηρές μάχες, η πρωτοπορία του Ελληνικού Στόλου Στρατού Ηπείρου εισήλθε στην πόλη, ενώ τα κύρια σώματα ακολούθησαν την επόμενη ημέρα. Ιστορικές πηγές από ιταλικά αρχεία επιβεβαιώνουν ότι οι Ιταλοί υπέστησαν βαριά πλήγματα: αιχμαλωτίστηκαν περίπου 500-2.000 στρατιώτες, ενώ κατασχέθηκαν 67 πυροβόλα, 7.000 τυφέκια και μεγάλες ποσότητες πυρομαχικών. Οι ελληνικές απώλειες ανήλθαν σε 388 νεκρούς και 385 τραυματίες, σύμφωνα με επίσημα στρατιωτικά έγγραφα του Ελληνικού Γενικού Επιτελείου.

Αυτή η νίκη δεν ήταν μόνο τακτική επιτυχία. Σε μια εποχή όπου οι Γερμανοί κατέκλυζαν τη Δύση και οι Ιταλοί προέλαυναν στην Αφρική, η κατάληψη της Κορυτσάς έστειλε σαφές μήνυμα: ο Άξονας μπορούσε να σταματηθεί. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Ουίνστον Τσόρτσιλ, σε ομιλία του στη Βουλή των Κοινοτήτων στις 5 Δεκεμβρίου 1940, τόνισε: «Μέχρι τώρα, δεν είχαμε νίκη σε αυτόν τον πόλεμο, αλλά η Ελλάδα μας έδωσε την πρώτη». Παρόμοια, ο Αμερικανός πρόεδρος Φραγκλίνος Ρούζβελτ χαρακτήρισε την ελληνική αντίσταση ως «ηρωική πράξη που εμπνέει ελευθερία». Η προέλαση ενίσχυσε τις συμμαχικές προσπάθειες, δίνοντας χρόνο για οργάνωση, ενώ στην Ελλάδα πυροδότησε κύμα πατριωτισμού. Γυναίκες και άμαχοι συνέβαλαν μεταφέροντας εφόδια στα βουνά, παρά τις δριμύτατες καιρικές συνθήκες.

Παρά την επιτυχία, η νίκη είχε περιορισμούς. Η έλλειψη μηχανοκίνητων μέσων εμπόδισε πλήρη καταδίωξη των Ιταλών, οι οποίοι οχυρώθηκαν βορειότερα. Μέχρι τα τέλη Δεκεμβρίου, οι ελληνικές δυνάμεις σταμάτησαν λόγω χειμώνα και της γερμανικής απειλής. Ωστόσο, η Κορυτσά έμεινε υπό ελληνικό έλεγχο μέχρι την άνοιξη του 1941. Ιστορικές μελέτες, βασισμένες σε αρχεία του Βρετανικού Υπουργείου Εξωτερικών, υπογραμμίζουν πώς αυτή η εκστρατεία καθυστέρησε τα σχέδια του Άξονα, συμβάλλοντας έμμεσα στην ήττα της Ιταλίας σε άλλα μέτωπα.

85 χρόνια μετά, η κατάληψη της Κορυτσάς παραμένει σύμβολο ανθεκτικότητας. Σε εποχές γεωπολιτικών εντάσεων, υπενθυμίζει ότι μικρές χώρες, με ενότητα και θάρρος, μπορούν να αλλάξουν την πορεία της ιστορίας.