«Η τάν ή επί τάς»… πέντε λέξεις που αποκτούν νόημα μέσα από την προσωπικότητα του Τάσου Μάρκου. Ένας άνδρας του οποίου η ψυχή ξεπέρασε την εξουσία του Βρετανού αποικιοκράτη και την οργή του Τούρκου κατακτητή.

Ο γιος του, Πάρης, κοντά στο σημείο που ο Τάσος έκανε τη θρυλική του μάχη ενάντια στην τουρκική εισβολή, μιλάει για τον πατέρα του στο ΣΙΓΜΑ. «Είχε πάρει την απόφαση. Δήλωσε ‘πάνω από το πτώμα μου θα περάσουν, δεν θα φύγω, θα μείνω εδώ’. Αυτό ακριβώς έκανε. Αυτός ήταν ο Τάσος Μάρκου».

Στα 19 του χρόνια, εντάσσεται στον Απελευθερωτικό Αγώνα της ΕΟΚΑ, αποδεσμεύοντας έναν όρκο πίστης στην πατρίδα, τον οποίο κρατάει μέχρι το τέλος.

Η αδερφή του αναφέρει ότι «ο Τάσος μαζί με τον αδελφό μου το Θωμά ήταν από τους πρώτους που έδωσαν τον όρκο της ΕΟΚΑ και συμμετείχαν σε ομάδες κρούσης».

Το 1963, το καθήκον τον καλεί ξανά. Αναδεικνύεται σε ηγετική μορφή για την άμυνα της Λευκωσίας. «Θυμάμαι που μας έλεγε ‘είμαι στρατιώτης, δεν είμαι δολοφόνος’», τόνισε η αδελφή του.

Καλοκαίρι του 1974, ο Τάσος Μάρκου έρχεται αντιμέτωπος με την ιστορία και βγαίνει νικητής. Μόνος και εγκαταλειμμένος, αλλά νικητής.

Ο κοινοτάρχης Μιας Μηλιάς, Ανδρέας Δημοσθένους, αναφέρει: «Θυμάμαι ότι δύο αλεξίπτωτα έπεσαν στο χωριό. Τα πιάσαμε και τότε ήταν η πρώτη φορά που είδαμε τον Τάσο Μάρκου.

Άνοιξε τους χάρτες του πυροβολικού μπροστά μας. Ήταν κάτι ξεχωριστό για την ηλικία μου. Τότε, έβλεπα μπροστά μου έναν γίγαντα. Παραμονή της δεύτερης φάσης της εισβολής, μου είπε να φύγω στο χωριό να βρω τη μητέρα μου, γιατί η επόμενη μέρα θα ήταν δύσκολη».

Στις 14 Αυγούστου, στέκεται απέναντι στον Τούρκο κατακτητή, όρθιος κάτω από ένα καταιγισμό πυρών.

«Έγινε αιμοκύλισμα, δεν μπορείς να φανταστείς αυτό που έγινε. Οι Τούρκοι κατέβασαν πεζικό από το Δίκωμο για να σπάσουν τη γραμμή. Ο Τάσος, λένε, ήταν επάνω. Οργάνωσε τη γραμμή που έφτανε μέχρι τον Πενταδάκτυλο», προσθέτει ο κ. Δημοσθένους.

Οι πέντε λέξεις «η τάν ή επί τάς» αντηχούν ακόμα στη Μια Μηλιά. Συνειδητοποιώντας ότι αν έσπαγε η γραμμή, θα χανόταν η μισή Κύπρος, ζητάει ενισχύσεις, αλλά λαμβάνει εντολή για οπισθοχώρηση.

Σύμφωνα με τον αποστρατεία στρατηγό, Ανδρέα Στυλιανίδη, «θύμωσε και είπε, ‘πάνω από μένα θα περάσουν οι Τούρκοι αν το κάνουν’».

Μα πώς να πεις στην ψυχή που καθοδηγείται από τον άσβεστο πόθο για τη λευτεριά να υποχωρήσει; Πώς να πεις στον άνθρωπο που έχει θυσιάσει τα πάντα για την πατρίδα του να υποχωρήσει; Πώς να τον αναγκάσεις να σπάσει τον όρκο του;

Ο Πάρης Μάρκου δηλώνει: «Ως γιος νιώθω πικρία και λύπη, γιατί ενώ θα μπορούσε να επιστρέψει χωρίς να χαρακτηριστεί προδότης, επέλεξε να παραμείνει εκεί που τον όρισε η πατρίδα.

Με την πείρα μου ως πρώην στρατιωτικός, κατανοώ πλήρως το τι έκανε ο πατέρας μου. Ήταν αποφασισμένος να σταματήσει τη βασική προσπάθεια των Τούρκων με τους λίγους άντρες που είχε».

Από εκείνη την ημέρα, παραμονή της Ζωοδόχου Πηγής, έκτοτε αγνοείται η τύχη του Τάσου Μάρκου.

«Όταν ήμουν πέντεμιση ετών και η αδελφή μου έντεκα, η μητέρα μας μας δίδαξε την έννοια του “αγνοούμενος”. Δεν γνωρίζαμε τι σημαίνει. Δεν ξέραμε πότε θα γυρίσει ο πατέρας μας.

Κάθε φορά που έκλεινε η πόρτα και μέναμε μόνοι με τη μητέρα μας, θυμούμαι πόσο δύσκολα περάσαμε», πρόσθεσε ο Πάρης Μάρκου.

Ο Πάρης ηγήθηκε τμήματος ανεύρεσης αγνοουμένων και με προσωπικό ρίσκο μετέβαινε στα κατεχόμενα με τον κοινοτάρχη της Μιας Μηλιάς για τη συλλογή στοιχείων.

Η γενναιότητα του Τάσου εμπνέει τραγούδια και στίχους που μας καλούν να μην ξεχνάμε. «Ένας ήρωας που αφήνει πίσω του την οικογένειά του, γνωρίζοντας ότι θα πολεμήσει για την πατρίδα του, πρέπει να μείνει στη μνήμη μας και να μην ξεχάσουμε τη θυσία του».

Αν και ο ίδιος αγνοείται, η μνήμη του αντέχει και μας διδάσκει ότι η μάχη για την ελευθερία συνεχίζεται, ακόμα και όταν η κατάσταση φαίνεται αδύνατη.