English
Το παρακάτω κείμενο υπογράφεται από τον Σινάν Τσιντί, ανώτερο ερευνητή στο Ίδρυμα για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών (FDD), έναν κορυφαίο αμερικανικό think tank με έδρα την Ουάσινγκτον, και τον Τζόναθαν Σάνζερ, εκτελεστικό διευθυντή του ίδιου ιδρύματος. Οι δύο αναλυτές, με βαθιά γνώση των γεωπολιτικών εξελίξεων στη Μέση Ανατολή και την Τουρκία, καταθέτουν μια εκρηκτική άποψη που αφορά άμεσα την Ελλάδα: την αμερικανική πολιτική έναντι της Τουρκίας και τις επικίνδυνες κινήσεις της Άγκυρας. Με φόντο τις τουρκικές παραβιάσεις στο Αιγαίο, τη στήριξη τζιχαντιστών και την απομάκρυνση από τη Δύση, το κείμενο αυτό φωτίζει γιατί η Τουρκία του Ερντογάν δεν πρέπει να εμπιστευτεί η Ουάσινγκτον – και γιατί η Ελλάδα πρέπει να παρακολουθεί στενά.
Η Τουρκία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν φαίνεται να χτυπά ξανά την πόρτα της Αμερικής, ζητώντας όπλα, ανταλλακτικά και – το πιο προκλητικό – την επιστροφή της στο «κλειστό κλαμπ» των χωρών που αποκτούν το υπερσύγχρονο μαχητικό F-35. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, ανακοίνωσε πρόσφατα σχέδια για αγορά αμερικανικού στρατιωτικού υλικού αξίας 20 δισ. δολαρίων. Όμως, η Άγκυρα δεν σταματά εκεί: θέλει να ξαναμπεί στο πρόγραμμα του F-35, από το οποίο εκδιώχθηκε το 2019, όταν αγνόησε τις προειδοποιήσεις της κυβέρνησης Τραμπ και αγόρασε το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400.
Η Ουάσινγκτον πρέπει να πει ένα ηχηρό «όχι». Η Τουρκία δεν έχει αποσύρει το S-400, που αποτελεί απειλή για τα αμερικανικά και συμμαχικά αεροσκάφη, συμπεριλαμβανομένων των F-35. Η κυβέρνηση Τραμπ επέβαλε κυρώσεις το 2020 μέσω του νόμου CAATSA, που τιμωρεί χώρες για σημαντικές αγορές όπλων από τη Ρωσία. Η κίνηση της Τουρκίας ήταν μια ξεκάθαρη πρόκληση, που δεν μπορεί να ξεχαστεί.
Το πρόγραμμα του F-35 είναι αποκλειστικό προνόμιο 20 χωρών – των ΗΠΑ και στενών συμμάχων όπως η Αυστραλία, το Ισραήλ, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Νότια Κορέα. Η είσοδος σε αυτό το «κλαμπ» συμβολίζει απόλυτη εμπιστοσύνη. Η Τουρκία, αν και μέλος του ΝΑΤΟ, δεν αξίζει αυτή την εμπιστοσύνη. Και ο Χακάν Φιντάν, ο άνθρωπος που σήμερα γλυκοκοιτάζει την Ουάσινγκτον, είναι στο επίκεντρο του προβλήματος.
Πριν αναλάβει υπουργός Εξωτερικών, ο Φιντάν ήταν επικεφαλής της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών (MIT) από το 2010 έως το 2023. Υπό την καθοδήγησή του, η Τουρκία απομακρύνθηκε από τη Δύση, στρέφοντας την αγκαλιά της σε ισλαμιστικά καθεστώτα και εξτρεμιστικά κινήματα. Ο Φιντάν μετέτρεψε την Τουρκία σε καταφύγιο για τη Χαμάς, επιτρέποντας από το 2011 τη λειτουργία γραφείων της οργάνωσης σε Άγκυρα και Κωνσταντινούπολη. Η Χαμάς, με την υποστήριξη του Ερντογάν, συγκέντρωσε κεφάλαια, στρατολόγησε μέλη και συντόνισε επιθέσεις κατά του Ισραήλ. Το 2011, η Τουρκία φέρεται να υποσχέθηκε 300 εκατ. δολάρια στη Χαμάς, ενώ στις 7 Οκτωβρίου, ο ηγέτης της, Ισμαήλ Χανίγια, φημολογείται ότι πανηγύριζε από τουρκικό έδαφος για τη σφαγή 1.200 Ισραηλινών.
Η στήριξη της Τουρκίας δεν περιορίστηκε στη Χαμάς. Η Άγκυρα έγινε υπέρμαχος της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, φιλοξενώντας τις δομές της και υποστηρίζοντας την κυβέρνηση Μόρσι στην Αίγυπτο πριν την πτώση της το 2014. Στη Συρία, ο Φιντάν και ο Ερντογάν έπαιξαν βρόμικο παιχνίδι: υποστήριξαν τζιχαντιστικές ομάδες με δεσμούς με την Αλ Κάιντα και το Ισλαμικό Κράτος (ISIS), διευκολύνοντας τη χρηματοδότηση του ISIS μέσω μαύρης αγοράς πετρελαίου και αρχαιοτήτων. Μετά την πτώση του Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024, ο Φιντάν καυχήθηκε για τον ρόλο της Τουρκίας στην άνοδο της Χαγιάτ Ταχρίρ αλ-Σαμ (HTS), μιας ομάδας που συνδέεται με την Αλ Κάιντα και τώρα κυβερνά τη Συρία με τουρκική στήριξη.
Η Τουρκία δεν απειλεί μόνο το Ισραήλ. Η ελληνική και η κυπριακή αποκλειστική οικονομική ζώνη (ΑΟΖ) δέχονται συνεχείς παραβιάσεις από το τουρκικό ναυτικό. Η Ελλάδα, μέλος του ΝΑΤΟ, και η Κύπρος, μέλος της ΕΕ, βρίσκονται στο στόχαστρο της Άγκυρας. Φανταστείτε το σενάριο: τουρκικά F-35 να απειλούν το Αιγαίο ή την Ανατολική Μεσόγειο. Η εικόνα είναι εφιαλτική για την ελληνική ασφάλεια.
Πέρα από τις εξωτερικές προκλήσεις, η Τουρκία του Ερντογάν είναι μια χώρα όπου η δημοκρατία έχει κατεδαφιστεί. Ο Ερντογάν, στην εξουσία για πάνω από 20 χρόνια, έχει διαλύσει τα ΜΜΕ, τη δικαιοσύνη και τον στρατό, μετατρέποντας τη χώρα σε ένα αυταρχικό καθεστώς. Η αγορά του S-400 δεν ήταν απλώς τεχνικό σφάλμα – ήταν σύμβολο της απομάκρυνσης της Τουρκίας από τη Δύση.
Ξεκάθαρα υπέρ Ισραήλ ο Ντόναλντ Τραμπ και όχι με τον Ερντογάν
Πρόσφατα, ο Φιντάν συναντήθηκε με τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, στην Ουάσινγκτον. Οι επίσημες ανακοινώσεις μίλησαν για «φιλική» συζήτηση, αλλά οι αναλυτές ελπίζουν ότι ο Ρούμπιο έθεσε σκληρά όρια. Η Τουρκία δεν θα γίνει αξιόπιστος σύμμαχος χωρίς πίεση. Μέχρι τότε, η Ουάσινγκτον πρέπει να κρατήσει την Άγκυρα μακριά από το F-35 και να σταματήσει κάθε πώληση όπλων. Για την Ελλάδα, που παρακολουθεί με αγωνία τις τουρκικές προκλήσεις, η στάση των ΗΠΑ είναι κρίσιμη. Η Αθήνα περιμένει από την Αμερική να δείξει αποφασιστικότητα – όχι μόνο για τη δική της ασφάλεια, αλλά για τη σταθερότητα ολόκληρης της περιοχής.
