English
Συνέντευξη στο Podcast «ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ» της Athens Voice παραχώρησε ο Παύλος Μαρινάκης, γεννώντας μέγιστο θαυμασμό για το θράσος της κυβερνητικής υποκρισίας, της οποίας ο ίδιος αποτελεί βασικό φορέα. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος μίλησε για το δημογραφικό και για μία «ειλικρινή προσέγγισή» του, αλλά στην πραγματικότητα μόνον ειλικρινής δεν ήταν.
Από την πρώτη κιόλας φράση της συνέντευξής του, ο Παύλος Μαρινάκης επιχείρησε να τοποθετήσει τον εαυτό του και την κυβέρνηση Μητσοτάκη στη «σωστή πλευρά της Ιστορίας», δηλώνοντας ότι «είμαστε η γενιά που πρέπει, για πρώτη φορά με ειλικρίνεια, να ανοίξει τη συζήτηση για το δημογραφικό». Η διατύπωση είναι εύηχη, σχεδόν γενναία. Όμως, όσο περισσότερο διαβάζει κανείς προσεκτικά όσα είπε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, τόσο περισσότερο αντιλαμβάνεται ότι η περιβόητη «ειλικρίνεια» εξαντλείται σε διαπιστώσεις και επικοινωνιακές ισορροπίες, αποφεύγοντας τις πραγματικές αιτίες και τις πολιτικές ευθύνες.
Ο κ. Μαρινάκης παραδέχεται ότι, αν συνεχιστεί η σημερινή πορεία, «η Ελλάδα σε 20-30 χρόνια θα είναι εντελώς διαφορετική». Όντως! Πρόκειται για μια αλήθεια που κανείς σοβαρός αναλυτής δεν αμφισβητεί. Το ερώτημα, όμως, δεν είναι αν το πρόβλημα υπάρχει, αλλά γιατί υπάρχει και πώς αντιμετωπίζεται. Εκεί ακριβώς αρχίζει η υπεκφυγή. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος μιλά για ένα «πολυπαραγοντικό φαινόμενο», για «υποκρισία στη δημόσια συζήτηση», για την ανάγκη φοροελαφρύνσεων και για περιφερειακή ανάπτυξη. Δεν μιλά, όμως, για την ιδεολογική και πολιτισμική διάσταση της δημογραφικής κατάρρευσης, ούτε για τη στρατηγική επιλογή της κυβέρνησης να αντιμετωπίζει το πρόβλημα περισσότερο ως ζήτημα διαχείρισης πληθυσμών και λιγότερο ως ζήτημα εθνικής και κοινωνικής συνέχειας.
Η διεθνής εμπειρία είναι σαφής: η υπογεννητικότητα στη Δύση δεν εξηγείται πρωτίστως από οικονομικούς λόγους. Χώρες με υψηλότερα εισοδήματα από την Ελλάδα, με ισχυρά κοινωνικά κράτη, βιώνουν αντίστοιχη ή και χειρότερη δημογραφική κάμψη. Οι μελέτες για τη λεγόμενη Second Demographic Transition δείχνουν ότι καθοριστικό ρόλο παίζουν οι αλλαγές στον τρόπο ζωής: η αποθέωση του ατομικισμού, η μετατροπή της τεκνοποίησης σε «επιλογή lifestyle», η καθυστέρηση ή η απόρριψη της οικογένειας ως πυρήνα κοινωνικής οργάνωσης. Αυτές οι διαστάσεις απουσιάζουν πλήρως από τον λόγο του κ. Μαρινάκη, λες και το δημογραφικό είναι απλώς ένα τεχνικό πρόβλημα που λύνεται με φορολογικά κίνητρα και καλύτερη «διαχείριση».
Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η στάση της κυβέρνησης στο μεταναστευτικό. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος δηλώνει αυστηρός απέναντι στην παράνομη μετανάστευση, αλλά ταυτόχρονα αφήνει σαφώς να εννοηθεί ότι η νόμιμη μετανάστευση και οι διακρατικές συμφωνίες αποτελούν μέρος της απάντησης. Το αφήγημα αυτό δεν είναι προσωπικό του Μαρινάκη· αποτελεί σταθερή γραμμή της κυβέρνησης. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει μιλήσει επανειλημμένα για την «ανάγκη ένταξης νόμιμων μεταναστών» στο πλαίσιο της ανάπτυξης. Η πρώην υφυπουργός μετανάστευσης και Ασύλου Σοφία Βούλτεψη έχει συνδέσει ανοιχτά τη μετανάστευση με την αντιμετώπιση του brain drain. Ο Δημήτρης Καιρίδης έχει περιγράψει τη μετανάστευση ως εργαλείο με «αναπτυξιακό πρόσημο». Ακόμη και ο Νότης Μηταράκης, με πιο αυστηρή ρητορική στα σύνορα, δεν απέφυγε τη λογική της «ελεγχόμενης ένταξης».
Απέναντι σε αυτό το αφήγημα, ξεχωρίζει —όχι τυχαία— η στάση του νυν υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνου Πλεύρη, ο οποίος έχει δηλώσει ξεκάθαρα ότι το δημογραφικό δεν λύνεται με μετανάστες και ότι δεν πρόκειται για αριθμητικό πρόβλημα. Η αντίφαση είναι κραυγαλέα: η ίδια κυβέρνηση που, σε περιόδους εκλογικής πίεσης, υιοθετεί σκληρότερη ρητορική, επανέρχεται σταθερά στο σχήμα της μετανάστευσης ως «μέρους της λύσης», καλλιεργώντας την ψευδαίσθηση ότι το κενό γεννήσεων μπορεί να καλυφθεί με εισαγωγή πληθυσμών. Πρόκειται για πολιτική υποκρισία, όχι για στρατηγική.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι αναφορές του κ. Μαρινάκη στην ανάγκη ενίσχυσης της περιφέρειας και επαναφοράς πληθυσμού στην ύπαιθρο. Η ιδέα ακούγεται σωστή. Η πραγματικότητα, όμως, τη διαψεύδει πλήρως. Πώς ακριβώς θα επιστρέψει ο πληθυσμός στην περιφέρεια, όταν ο πρωτογενής τομέας —αγροτικός και κτηνοτροφικός— έχει ουσιαστικά αφεθεί να μαραζώσει; Όταν οι μικρομεσαίοι παραγωγοί συνθλίβονται από το κόστος, τη γραφειοκρατία και τις εισαγωγές; Όταν η αγροτοκτηνοτροφική παραγωγή παύει να είναι βιώσιμη επαγγελματική επιλογή;
Αν οι άνθρωποι της υπαίθρου εγκαταλείψουν την παραγωγή, δεν θα παραμείνουν στην επαρχία από ρομαντισμό. Μαζί με τα παιδιά τους θα οδηγηθούν αναγκαστικά στα αστικά κέντρα, σε μια σκληρή καθημερινότητα χαμηλών μισθών, ακριβής στέγης και κοινωνικής αποξένωσης. Την ίδια στιγμή, η ελληνική οικονομία θα γίνεται ολοένα και πιο εξαρτημένη από εισαγωγές, ενώ η επισιτιστική αυτάρκεια της χώρας θα εκμηδενίζεται — όπως ακριβώς συνέβη και με την ενεργειακή αυτάρκεια, όταν εγκαταλείφθηκε στο όνομα μιας άκριτης «πράσινης μετάβασης». Δεν μπορείς να μιλάς σοβαρά για αναβίωση της περιφέρειας, αν δεν υπερασπίζεσαι τον πρωτογενή τομέα ως στρατηγικό πυλώνα εθνικής επιβίωσης.
Το δημογραφικό, τελικά, δεν είναι ούτε λογιστικό πρόβλημα ούτε επικοινωνιακή άσκηση. Είναι πολιτισμικό, κοινωνικό και εθνικό ζήτημα. Όσο καλλιεργείται συστηματικά η ατεκνία ως «προοδευτική επιλογή» από διεθνείς κύκλους που μιλούν ανοιχτά για μείωση του παγκόσμιου πληθυσμού, και όσο η Ελλάδα εισάγει πληθυσμούς από κουλτούρες υψηλής γεννητικότητας χωρίς σοβαρή στρατηγική συνοχής, το αποτέλεσμα θα είναι ένας ειρηνικός αλλά αμείλικτος δημογραφικός εκτοπισμός. Όχι αύριο, αλλά μέσα σε λίγες δεκαετίες.
Η «ειλικρίνεια» που επικαλείται ο Παύλος Μαρινάκης προϋποθέτει κάτι πολύ περισσότερο από γενικόλογες διαπιστώσεις. Προϋποθέτει το θάρρος να ειπωθεί ότι χωρίς στήριξη της ελληνικής οικογένειας, χωρίς ανασυγκρότηση της υπαίθρου και του πρωτογενούς τομέα, χωρίς πολιτισμική επανεκτίμηση της τεκνοποίησης και χωρίς καθαρή γραμμή στο μεταναστευτικό, το δημογραφικό δεν θα αναστραφεί. Και τότε, καμία «συζήτηση» δεν θα αρκεί για να σώσει ό,τι θα έχει ήδη χαθεί.
