Εορτολόγιο: Ποιος γιορτάζει σήμερα 4 Σεπτεμβρίου

Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά σήμερα, 4 Σεπτεμβρίου, τη μνήμη του Προφήτη Μωυσή του Θεόπτη, μίας από τις πλέον καθοριστικές μορφές της βιβλικής ιστορίας, καθώς και της Αγίας Ερμιόνης, κόρης του Αποστόλου Φιλίππου. Η σημερινή ημέρα φέρει ιδιαίτερο βάρος για την ελληνορθόδοξη παράδοση, καθώς συνδέει την Παλαιά με τη Νέα Διαθήκη μέσα από μορφές που διαμόρφωσαν την πορεία του λαού του Θεού.

Ο Προφήτης Μωυσής: Από τον Νείλο στο Σινά

Ο Προφήτης Μωυσής αποτελεί κεντρική μορφή της Παλαιάς Διαθήκης, ο οποίος έζησε κατά τη δεύτερη χιλιετία π.Χ. στην Αίγυπτο. Η ζωή του ξεκινά με ένα θαύμα διάσωσης: όταν ο Φαραώ διέταξε τη θανάτωση των εβραϊκών αρσενικών βρεφών, η μητέρα του τον τοποθέτησε σε καλάθι στα νερά του Νείλου. Η κόρη του Φαραώ τον βρήκε και τον ανέθρεσε στην αυλή, παρέχοντάς του εκπαίδευση και προνόμια που θα διαμόρφωναν τον χαρακτήρα του.

Ωστόσο, ο Μωυσής δεν ξέχασε την καταγωγή του. Αφού σκότωσε έναν Αιγύπτιο που κακοποιούσε Εβραίο, αναγκάστηκε να φύγει στη γη Μαδιάμ, όπου έζησε ως ποιμένας και παντρεύτηκε τη Σεπφώρα. Εκεί, στο όρος Χωρήβ, έλαβε τη θεία κλήση μέσα από το θαυμαστό όραμα της φλεγόμενης βάτου που δεν καιγόταν. Ο Θεός του ανακοίνωσε το σχέδιό Του για την απελευθέρωση του ισραηλιτικού λαού και του ανέθεσε την αποστολή να επιστρέψει στην Αίγυπτο και να απαιτήσει από τον Φαραώ την αποδέσμευση των Εβραίων.

Η Έξοδος και η Νομοθεσία του Σινά

Η Έξοδος των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο αποτελεί το κεντρικό γεγονός της βιβλικής ιστορίας και της εβραϊκής ταυτότητας. Ο Μωυσής, με τη βοήθεια του αδελφού του Ααρών, αντιμετώπισε την πεισματική άρνηση του Φαραώ, η οποία οδήγησε στις δέκα πληγές που έπληξαν την Αίγυπτο. Το θαύμα της διάσχισης της Ερυθράς Θάλασσας σηματοδότησε την οριστική απελευθέρωση, καθώς ο λαός πέρασε στην απέναντι όχθη ενώ ο στρατός του Φαραώ καταποντίστηκε.

Η πορεία στην έρημο κράτησε σαράντα χρόνια, διάστημα κατά το οποίο ο Μωυσής καλλιέργησε την πίστη του λαού και τον προετοίμασε για τη νέα του ταυτότητα ως λαού της Διαθήκης. Η κορύφωση ήρθε με την ανάβαση στο όρος Σινά, όπου ο Θεός παρέδωσε στον Μωυσή τις πλάκες των Δέκα Εντολών, τον θεμελιώδη ηθικό και θρησκευτικό κώδικα που θα διαμόρφωνε τον Ιουδαϊσμό και, αργότερα, τον Χριστιανισμό. Οι εντολές αυτές δεν ήταν απλώς νόμοι, αλλά η ίδια η Διαθήκη μεταξύ Θεού και ανθρώπου.

Ο Μωυσής ήταν μεσίτης αυτής της Διαθήκης, ο άνθρωπος που είδε τον Θεό «πρόσωπον προς πρόσωπον» κατά την παράδοση, αν και στην πραγματικότητα η Γραφή λέει ότι ο Θεός τον προστάτευσε με το χέρι Του ώστε να μην τον δει ολοκληρωτικά. Γι’ αυτό ονομάζεται «Θεόπτης» — αυτός που θεάθηκε τον Θεό με τρόπο που κανείς άλλος θνητός δεν είχε βιώσει. Η εμπειρία αυτή μετέδωσε το πρόσωπό του με λάμψη τόσο έντονη, που έπρεπε να καλύπτει το πρόσωπό του όταν μιλούσε στον λαό.

Η θεολογική σημασία του Μωυσή

Στην ορθόδοξη θεολογία, ο Μωυσής προτυπώνει τον Χριστό ως νομοθέτη και απελευθερωτή. Όπως ο Μωυσής οδήγησε τον λαό από τη δουλεία στην ελευθερία, έτσι και ο Χριστός απελευθερώνει την ανθρωπότητα από τη δουλεία της αμαρτίας. Η Μεταμόρφωση του Κυρίου στο Θαβώρ, όπου εμφανίζονται ο Μωυσής και ο Ηλίας, δείχνει τη συνέχεια μεταξύ Παλαιάς και Νέας Διαθήκης. Ο Μωυσής αντιπροσωπεύει τον Νόμο, ο Ηλίας τους Προφήτες, και ο Χριστός την εκπλήρωσή τους.

Ο Μωυσής πέθανε στο όρος Νεβώ, βλέποντας από μακριά τη Γη της Επαγγελίας χωρίς να την πατήσει. Ο ακριβής τόπος της ταφής του παρέμεινε άγνωστος, καθώς ο ίδιος ο Θεός τον έθαψε. Η παράδοση αναφέρει ότι έζησε 120 χρόνια και ότι μέχρι το τέλος διατήρησε την όρασή του και τη δύναμή του.

«Οὐκ ἐκ πέτρας νῦν, οὐδ᾿ ὀπισθίων μέρει, Μωσῆ θεωρεῖς, ἀλλ᾿ ὅλον Θεὸν βλ