Ιούλιος 1936: Ένα πραξικόπημα που έγινε Εμφύλιος Πόλεμος…

Βασίλης Δ.Παπαγιαννίδης
Δικηγόρος LLM

Κανένας δεν είναι τόσο ανόητος που να προτιμάει τον πόλεμο απ΄την ειρήνη. Γιατί στον καιρό της ειρήνης τα παιδιά θάβουν τους γονείς τους, ενώ αντίθετα στον καιρό του πολέμου οι γονείς θάβουν τα παιδιά τους.
~Ηρόδοτος

Στις 17 Ιουλίου 1936, οι πολίτες της Μαδρίτης άκουγαν στα ραδιόφωνα -που ελέγχονταν από την κυβέρνηση- πως λαμβάνει χώρα κάποια μεμονωμένη κίνηση στρατιωτικών άνευ σημασίας.

Λίγες ημέρες πριν ο Καθάρες Κουιρόγκα, αριστερός πρωθυπουργός της χώρας, δήλωνε: «Αν κινηθεί το στράτευμα θα το τσακίσω με το σκουπόξυλο».

Και πράγματι, το στράτευμα «κινήθηκε» κατά της κυβέρνησης αλλά δεν τσακίστηκε…

Ένα στρατιωτικό πραξικόπημα με πυρήνες τους κατά τόπον δεξιούς στρατιωτικούς διοικητές εξαπλώθηκε σε όλη την Ισπανία. Η αριστερή κυβέρνηση του «Λαϊκού Μετώπου», που είχε εκλεγεί λίγους μήνες πριν είχε φροντίσει να «μεταθέσει» στα άκρα της Ισπανίας τους «επικίνδυνους στρατιωτικούς».

Ο Στρατηγός Μόλα τοποθετήθηκε διοικητής στην ορεινή Ναβάρα στα βόρεια, ο Στρατηγός Φράνκο είχε τοποθετηθεί διοικητής στα Κανάρια νησιά και ο Στρατηγός Γκομέθ στις Βαλεαρίδες…όμως ούτε αυτό επαρκούσε για να διασφαλίσει την εξουσία της κυβέρνησης σε μία χώρα τόσο βαθιά διαιρεμένη.

Το 1931 η μοναρχία έπεσε και η χώρα πέρασε στη φάση της «Δεύτερης Ισπανικής Δημοκρατίας». Μέχρι το 1936 ο πληθυσμός της χώρας είχε διαιρεθεί σε δυο μεγάλα στρατόπεδα: τους δεξιούς από τη μια και τους αριστερούς από την άλλη.

Το Φεβρουάριο του 1936 η ένωση των αριστερών κομμάτων «Λαϊκό Μέτωπο» κέρδισε τις εκλογές και το μεγάλο της αντίπαλο τη δεξιά «CEDA με οριακή διαφορά που της επέτρεπε όμως να κάνει κυβέρνηση.

Η προσπάθεια της αριστεράς να εφαρμόσει την πολιτική της και οι διώξεις στελεχών της αντιπολίτευσης (ποινικοποίηση της ακροδεξιάς «Ισπανικής Φάλαγγας») σε συνδυασμό με την καχυποψία των συντηρητικών δυνάμεων της χώρας δημιούργησαν εκρηκτικές συνθήκες.

Στις 13 Ιουλίου 1936 δολοφονήθηκε ο δεξιός πολιτικός Χοσέ Κάλβο Σοτέλο. Λέγεται πως αυτή ήταν η αφορμή του πραξικοπήματος των στρατηγών….

Το πραξικόπημα (Αλθαμιέντο) εξαπλώθηκε σε όλη τη χώρα. Οι στρατηγοί και οι δυνάμεις τους κατάφεραν να κυριαρχήσουν στα Κανάρια Νησιά, το Ισπανικό Μαρόκο και το 1/3 της Ιβηρικής.

Όμως, οι κυβερνητικές δυνάμεις υποστηριζόμενες από κομμουνιστές εργάτες και άλλα στελέχη αριστερών κομμάτων καθώς και από αναρχικούς αλλά και αυτονομιστές (Βάσκοι, Καταλανοί) επικράτησαν στις μεγάλες πόλεις (Μαδρίτη, Βαρκελώνη, Βαλένθια).

Το σκηνικό ήταν τρομερό καθώς μέσα σε λίγες ώρες η χώρα κόπηκε στα δυο: η «Εθνικιστική Ισπανία» των πραξικοπηματιών και η «Δημοκρατική Ισπανία» της κυβέρνησης.

Το πραξικόπημα απέτυχε αλλά δεν κατεστάλη. Κι έτσι μεταλλάχθηκε σε έναν εμφύλιο πόλεμο. Ίσως τον πιο αιματηρό στην Ευρώπη του 20 ου αιώνα.

Στην Ελλάδα δε γνωρίζουμε πολλά για τον Ισπανικό Εμφύλιο. Και παρόλο που και η Ελλάδα βρέθηκε διχασμένη, η περίπτωση της Ισπανίας ήταν μοναδική.

Αυτό που πρέπει να τονίσουμε είναι πως ο Ισπανικός Εμφύλιος δεν ήταν ο πόλεμος της «Δημοκρατίας κατά του Φασισμού» ή η «Ισπανική Επανάσταση» αλλά ούτε και το «Προστάδιο του Β ’Παγκοσμίου Πολέμου».

Ο Εμφύλιος πόλεμος που έλαβε χώρα στην Ισπανία ήταν μια καθαρά «ισπανική υπόθεση» παρά τη συμμετοχή ξένων εθελοντών και κρατών σε αυτήν (Ναζιστική Γερμανία., ΕΣΣΔ, Φασιστική Ιταλία).

Μια αιματηρή προσπάθεια των δυο πλευρών να επικρατήσουν η μία της άλλης. Αδιαφορώντας για το τίμημα. Που σε έναν πόλεμο πληρώνεται σε αίμα…