Ο Πατριάρχης Ηλίας της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Γεωργίας, ο οποίος απεβίωσε στα 93 του χρόνια πριν λίγες μέρες, ήταν ο γηραιότερος προκαθήμενος Ορθόδοξης Εκκλησίας. Το κατά κόσμον όνομά του ήταν Ηρακλής. Σήκωσε την Εκκλησία της Γεωργίας και την κοινωνία της στις πλάτες του για περίπου μισό αιώνα στις δύσκολες εποχές της σοβιετικής περιόδου και της μετασοβιετικής ανασύστασης.

Ο μεγαλύτερος άθλος του ήταν η θεαματική επίδρασή του στη δημογραφική πορεία της χώρας του. Μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι χάρη σε πρωτοβουλίες του γεννήθηκαν δεκάδες χιλιάδες παιδιά που πιθανώς δεν θα είχαν γεννηθεί.

Στα μέσα της δεκαετίας του 2000 ο δείκτης ολικής γονιμότητας (total fertility rate/TFR) ήταν γύρω στο 1,6, το οποίο αποτελούσε χαμηλό δεκαετιών. Τότε ήταν, το 2007, που ο Πατριάρχης Ηλίας αποφάσισε να παρέμβει ανακοινώνοντας ότι θα βάφτιζε ο ίδιος προσωπικά κάθε παιδί που θα γεννιόταν σε οικογένεια που είχε ήδη δύο παιδιά (Εικόνα 1).

Ένα μοναδικό πείραμα ξεκίνησε.

Από την αμέσως επόμενη χρονιά, οι γεννήσεις άρχισαν να αυξάνουν απότομα. Από περίπου 50.000 ετησίως πριν την παρέμβαση του Πατριάρχη ανέβηκαν στα επίπεδα των 60.000+ ετησίως, στα οποία παρέμειναν για αρκετά χρόνια με μικρές αυξομειώσεις. Ο TFR ανέβηκε στο 2,1 (Εικόνα 2).

Οι γεννήσεις που αυξήθηκαν περισσότερο και παρέμειναν ψηλά ήταν αυτές στις οικογένειες που ήδη είχαν τουλάχιστον δύο παιδιά και άρα το επόμενο θα μπορούσε να βαφτιστεί από τον Πατριάρχη. Ακολουθούμενες από τις οικογένειες που είχαν ήδη ένα παιδί. Παρομοίως, όπως ήταν αναμενόμενο, αυξήθηκαν σημαντικά οι γεννήσεις παιδιών εντός γάμου και όχι οι γεννήσεις παιδιών εκτός γάμου (Εικόνα 3).

Σε προηγούμενα άρθρα έχω εξηγήσει ότι η οικονομική ασφάλεια είναι βασική παράμετρος για τη δημιουργία οικογένειας στις δυτικές κοινωνίες. Τα επιστημονικά δεδομένα από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη είναι σαφή ως προς αυτό. Ταυτόχρονα, είναι βέβαιο ότι η υπογεννητικότητα είναι πολυπαραγοντικό πρόβλημα. Έχει και κοινωνικές, πολιτισμικές και ιδεολογικές συνιστώσες.

Παρότι και άλλοι παράγοντες -όπως η οικονομική ανάκαμψη της Γεωργίας τη δεκαετία 2000 – συνέβαλαν, η χρονική σύμπτωση και η συγκέντρωση της αύξησης στα τρίτα και επόμενα παιδιά και στις έγγαμες γεννήσεις δείχνουν ότι η παρέμβαση του Πατριάρχη ήταν καθοριστική.

Το πείραμα του Πατριάρχη Ηλία στη Γεωργία απέδειξε ότι οι αξίες, τα σύμβολα και τα πρότυπα μπορούν να επηρεάσουν μαζικά και μετρήσιμα τις αποφάσεις των ανθρώπων. Η υπόσχεση ότι το τρίτο παιδί θα είχε ως νονό τον ίδιο τον Πατριάρχη δεν ήταν απλώς μια θρησκευτική πράξη. Ήταν ένα ισχυρό κοινωνικό σήμα. Έδινε αξία σε μια επιλογή που μέχρι τότε φαινόταν δύσκολη για πολλές οικογένειες.

Το πείραμα δεν ανέτρεψε οριστικά την υπογεννητικότητα , αλλά απέδειξε ότι μπορεί να ανακοπεί με ισχυρά πολιτισμικά και θρησκευτικά σήματα.

Στην Ελλάδα, όπου η υπογεννητικότητα έχει λάβει διαστάσεις κρίσης, το παράδειγμα της Γεωργίας αξίζει ιδιαίτερης προσοχής. Δείχνει ότι πέρα από οικονομικά μέτρα, χρειάζονται και ηγέτες που μπορούν να δώσουν αξία και νόημα στην απόφαση να κάνεις περισσότερα παιδιά.

Φιλικά,

Λεωνίδας

[Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην ιστεσελίδα Zougla την 1η Απριλίου 2026]