Η αντοχή της οικονομίας υπό το βάρος της κρίσης: Ποιες είναι οι προοπτικές;

**Η Δύση φαίνεται να ζει σε μια επικίνδυνη ψευδαίσθηση όσον αφορά τις σύγχρονες γεωπολιτικές προκλήσεις. Οι ηγέτες και οι πολίτες της συχνά σκέφτονται τον πόλεμο ως μια σύντομη και θεαματική σύγκρουση με σαφείς νικητές και ηττημένους. Ωστόσο, η πραγματικότητα έχει αλλάξει. Η απειλή δεν είναι απλώς η πιθανότητα ήττας σε έναν πόλεμο, αλλά η προσαρμογή σε μια μόνιμη κατάσταση γεωπολιτικής φθοράς που υπονομεύει τις οικονομίες και τις κοινωνίες χωρίς να απαιτεί θεαματικές καταρρεύσεις.**

Η αντιπαράθεση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της νέας πραγματικότητας. Η Ουάσιγκτον επιθυμεί να αποτρέψει την Τεχεράνη από την απόκτηση πυρηνικών όπλων και την αύξηση της επιρροής της στον Περσικό Κόλπο. Από την πλευρά της, η Τεχεράνη, μετά από χρόνια κυρώσεων και απομόνωσης, δεν έχει κανένα λόγο να φανεί αδύναμη ή διατεθειμένη να υποχωρήσει. Αυτή η κατάσταση θυμίζει την “παγίδα του Θουκυδίδη”, όπως την ανέφερε πρόσφατα ο Κινέζος Πρόεδρος Σι, αν και με άλλους πρωταγωνιστές.

Ωστόσο, η πραγματική ανησυχία δεν είναι η πιθανότητα ενός άμεσου πολέμου. Οι μεγάλες δυνάμεις γνωρίζουν τις καταστροφικές συνέπειες μιας ανεξέλεγκτης σύγκρουσης στον Περσικό. Το πρόβλημα είναι η σταδιακή μετατροπή της αστάθειας σε μόνιμη κανονικότητα. Κυβερνοεπιθέσεις, χτυπήματα μέσω συμμάχων, επιθέσεις σε εμπορικά πλοία και ενεργειακοί εκβιασμοί δημιουργούν μια κατάσταση που δεν είναι ούτε ειρήνη ούτε πόλεμος. Οι οικονομίες αναγκάζονται να πληρώνουν συνεχώς το υπεραυξημένο κόστος του φόβου.

Αυτός ο φόβος έχει υψηλό κόστος. Οι πολίτες συχνά πιστεύουν ότι το γεωπολιτικό ρίσκο αφορά μόνο υπουργεία και μεγάλες εταιρείες. Στην πραγματικότητα, η επίδραση είναι καθημερινή. Όταν οι αγορές ανησυχούν για την ασφάλεια των Στενών του Ορμούζ, η τιμή της ενέργειας αυξάνεται. Αυτή η αύξηση επηρεάζει το κόστος μεταφοράς και παραγωγής, με αποτέλεσμα οι κρίσεις σε απομακρυσμένα μέρη να χτυπούν την τσέπη μας, επηρεάζοντας λογαριασμούς ρεύματος και τιμές τροφίμων.

Σήμερα, η Δύση είναι πιο ευάλωτη από ποτέ σε αυτή τη διαρκή φθορά. Οι οικονομίες επιβαρύνονται από υψηλό χρέος, οι κοινωνίες κουράζονται από χρόνια πληθωρισμού και κυβερνήσεις έχουν περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια για να αντιμετωπίσουν νέα ενεργειακά σοκ. Το διεθνές σύστημα δεν χρειάζεται πια μια θεαματική κατάρρευση για να αποσταθεροποιηθεί· αρκεί μια παρατεταμένη περίοδος ακριβής ενέργειας και χαμηλής εμπιστοσύνης.

Αυτή η αντίφαση είναι προφανής. Ο κόσμος μιλά συνεχώς για πράσινη μετάβαση και ενεργειακή αυτονομία, αλλά οι εντάσεις στον Περσικό προκαλούν πανικό. Αυτό δείχνει ότι, παρά τα μεγάλα λόγια, η παγκόσμια οικονομία παραμένει εξαρτημένη από τις ίδιες γεωγραφικές ζώνες όπως στο παρελθόν. Ωστόσο, οι κοινωνίες έχουν μικρότερη αντοχή στο οικονομικό κόστος αυτής της εξάρτησης.

Η Ελλάδα δεν είναι αποκομμένη από αυτή την κατάσταση, όσο κι αν συχνά την αντιλαμβανόμαστε ως κάτι μακρινό. Η χώρα έχει ενισχύσει τη γεωπολιτική της σημασία μέσω της ναυτιλίας και των ενεργειακών υποδομών, αλλά παραμένει εξαρτημένη από εισαγόμενη ενέργεια και τη σταθερότητα των διεθνών μεταφορών. Για μια οικονομία που μόλις αρχίζει να ανακτά την εμπιστοσύνη των επενδυτών, η ενεργειακή αβεβαιότητα αποτελεί άμεση απειλή για το κόστος ζωής και την κοινωνική σταθερότητα.

Το μεγαλύτερο λάθος θα ήταν να θεωρήσουμε ότι αυτή η κατάσταση είναι μια προσωρινή κρίση που θα ξεχαστεί. Η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Η αλλαγή δεν αφορά μόνο τις συγκρούσεις, αλλά και την αποδοχή της μόνιμης αστάθειας ως φυσιολογικής κατάστασης. Ιστορικά, αυτό έχει αποδειχθεί πιο επικίνδυνο από μια σύντομη σύγκρουση. Οι κοινωνίες δεν καταρρέουν από μια μεγάλη έκρηξη, αλλά εξαντλούνται αργά, όταν η αβεβαιότητα γίνεται καθημερινότητα και το κόστος φόβου θεωρείται φυσικό μέρος της ζωής. Δυστυχώς, η Ελλάδα απέχει ακόμη πολύ από το να έχει αντοχές σε αυτόν τον φόβο.

Πέτρος Λάζος
petros.lazos@capital.gr