Όταν η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε με χαμόγελο και αυταρέσκεια, ότι «η φθηνότερη ενέργεια είναι αυτή που δεν καταναλώνεται», πιθανόν πίστευε ότι διατυπώνει μια τεχνοκρατική αλήθεια. Στην πραγματικότητα, διατύπωσε κάτι πολύ πιο αποκαλυπτικό: την απόσταση ανάμεσα στις ελίτ των Βρυξελλών και την καθημερινότητα των Ευρωπαίων πολιτών.
Διότι αυτή η φράση δεν είναι απλώς μια σύσταση εξοικονόμησης. Είναι μια πολιτική ομολογία. Αντί η πολιτική να προσαρμόζεται στις ανάγκες των πολιτών, καλούνται οι πολίτες να προσαρμοστούν στην αποτυχία της πολιτικής. Και κάπου εδώ η ιστορία κάνει έναν σχεδόν ειρωνικό κύκλο. Η φράση της φον ντερ Λάιεν θυμίζει έντονα την αποδιδόμενη δήλωση της Μαρία Αντουανέτα, η οποία –μπροστά στη λαϊκή πείνα– φέρεται να είπε: «ας φάνε παντεσπάνι».
Η σύγκριση δεν είναι υπερβολική. Είναι ανατριχιαστικά ακριβής. Τότε, η αριστοκρατία αδυνατούσε να κατανοήσει ότι ο λαός δεν είχε ψωμί. Σήμερα, η ευρωπαϊκή γραφειοκρατία φαίνεται να αδυνατεί να κατανοήσει ότι η ενέργεια δεν είναι πολυτέλεια προς περιορισμό, αλλά βασική προϋπόθεση επιβίωσης, παραγωγής και αξιοπρεπούς διαβίωσης.
Όταν λες σε έναν εργαζόμενο, σε μια οικογένεια, σε μια μικρομεσαία επιχείρηση ότι η λύση στο υψηλό κόστος ενέργειας είναι να καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια, τι ακριβώς εννοείς; Να ζεσταίνονται λιγότερο; Να παράγουν λιγότερο; Να ζουν λιγότερο;
Η δήλωση αυτή δεν είναι απλώς ατυχής. Είναι αποκαλυπτική μιας βαθύτερης νοοτροπίας: ότι η μείωση της ζήτησης είναι υποκατάστατο της μείωσης του κόστους. Ότι το πρόβλημα δεν είναι οι τιμές, αλλά η κατανάλωση.
Κι όμως, η ίδια πολιτική ηγεσία που σήμερα προτρέπει σε «εξοικονόμηση», είναι εκείνη που συνέβαλε στη διαμόρφωση μιας αγοράς ενέργειας εξαιρετικά ευάλωτης, υπερρυθμισμένης και εξαρτημένης από εξωτερικούς παράγοντες.
Η ειρωνεία είναι σχεδόν ποιητική: Πρώτα περιορίζεις τις επιλογές, αυξάνεις το κόστος, αποδυναμώνεις την ενεργειακή αυτάρκεια – και μετά ζητάς από τους πολίτες να προσαρμοστούν στη νέα κανονικότητα.
Ακριβώς όπως τότε!
Η Γαλλική Επανάσταση δεν ξέσπασε επειδή ειπώθηκε μια φράση. Ξέσπασε επειδή αυτή η φράση εξέφραζε μια πραγματικότητα: την πλήρη αποκοπή της εξουσίας από την κοινωνία.
Και σήμερα, τέτοιες δηλώσεις λειτουργούν ως υπενθύμιση ότι, όταν η πολιτική παύει να λύνει προβλήματα και αρχίζει να τα μεταθέτει στους πολίτες, δεν έχουμε απλώς κακή διαχείριση. Έχουμε κρίση αντίληψης!
Και αυτές οι κρίσεις είναι πάντα οι πιο επικίνδυνες.