Η Μέση Ανατολή σε κρίση: Πώς επηρεάζεται ο Έλληνας καταναλωτής στην καθημερινότητά του

Η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει ανησυχίες για ενδεχόμενες ανατιμήσεις στην ενέργεια και σε βασικά αγαθά. Ωστόσο, η ελληνική αγορά φαίνεται πιο προετοιμασμένη από ποτέ, με την κυβέρνηση να έχει ήδη ενεργοποιήσει μέτρα για τη συγκράτηση των τιμών και την ελάφρυνση των νοικοκυριών. Κεντρικό εργαλείο σε αυτή την προσπάθεια είναι η επιβολή πλαφόν σε κρίσιμους τομείς, όπως η ενέργεια και βασικές κατηγορίες τροφίμων. Αυτοί οι μηχανισμοί στοχεύουν στην αποτροπή της άμεσης μεταφοράς πιθανών αυξήσεων στους καταναλωτές.

Στο πλαίσιο αυτό, η κυβέρνηση προχώρησε σε έκτακτα μέτρα για την αγορά καυσίμων και βασικών αγαθών με σκοπό την αποτροπή φαινομένων αισχροκέρδειας. Ο υπουργός Ανάπτυξης, Τάκης Θεοδωρικάκος, δήλωσε ότι η διεθνής αβεβαιότητα επιβαρύνει την οικονομία και εντείνει τις πιέσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα, κάτι που ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις, ειδικότερα στα βασικά είδη. Το υπουργείο έχει ήδη εντείνει τους ελέγχους, με περίπου 1.500 ελέγχους σε πρατήρια καυσίμων.

Παράλληλα, η νέα νομοθεσία επιβάλλει πλαφόν στα περιθώρια κέρδους για τα βασικά είδη διαβίωσης και τρόφιμα. Σύμφωνα με τον υπουργό, από την αρχή ισχύος του μέτρου, κανένα προϊόν δεν θα μπορεί να πωλείται με μεγαλύτερο περιθώριο κέρδους από αυτό που ίσχυε το 2025. Το μέτρο θα διαρκέσει έως τις 30 Ιουνίου, οπότε και θα επαναξιολογηθεί.

Οι ποινές για παραβάσεις φτάνουν έως τα 5 εκατομμύρια ευρώ και το μέτρο αφορά το χονδρεμπόριο, τα σούπερ μάρκετ, τη βιομηχανία και τις εταιρείες διακίνησης προϊόντων. “Είναι ένα αυστηρό μέτρο, αλλά οι συνθήκες το καθιστούν δίκαιο”, δήλωσε ο κ. Θεοδωρικάκος, καλώντας την επιχειρηματικότητα να επιδείξει κοινωνική ευθύνη. “Το κέρδος είναι θεμιτό, η αισχροκέρδεια όχι”, πρόσθεσε.

Η Ένωση Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας (ΕΣΕ) ανακοίνωσε ότι τα μέλη της είναι σταθερά στο πλευρό των ελληνικών νοικοκυριών, συγκρατώντας τις τιμές προς όφελος των καταναλωτών. Όπως αναφέρεται, η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι, παρά τις οριζόντιες παρεμβάσεις της Πολιτείας, τα σούπερ μάρκετ λειτουργούν με διαφάνεια και υπευθυνότητα.

Σύμφωνα με στοιχεία του ΙΕΛΚΑ, ο πληθωρισμός στα σούπερ μάρκετ διαμορφώθηκε στο 1,29% το 2025, παρά την κατάργηση του πλαφόν στο περιθώριο μεικτού κέρδους. Το χαμηλό αυτό ποσοστό αποδεικνύει ότι ο υγιής ανταγωνισμός και η ομαλή λειτουργία της αγοράς συγκρατούν τις τιμές, με άμεσα οφέλη για τους καταναλωτές.

Αλλαγές στην αγορά

Πώς επηρεάζει όμως η κρίση στη Μέση Ανατολή την ελληνική αγορά; Ο Γεώργιος Μπάλτας, Καθηγητής του Τμήματος Μάρκετινγκ & Επικοινωνίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, εξηγεί ότι, αν και η Ελλάδα δεν εισάγει καύσιμα από το Ιράν, τα προϊόντα όπως το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο τιμολογούνται σε διεθνείς αγορές. Η αναστάτωση σε στρατηγικά σημεία του δικτύου εφοδιασμού έχει ήδη οδηγήσει σε αναστολή μέρους της παγκόσμιας παραγωγής καυσίμων, με τις αγορές να αντιδρούν ανάλογα.

Η πρώτη και ταχύτερη επίπτωση της σύρραξης είναι οι ανατιμήσεις των καυσίμων. Ενώ η άνοδος των τιμών πετρελαίου είναι συγκρίσιμη με προηγούμενες κρίσεις, η επίπτωση στο φυσικό αέριο είναι πιο έντονη, επηρεάζοντας την ηλεκτροπαραγωγή και τη θέρμανση. Οι τιμές ενέργειας παρουσιάζουν συχνά έντονες διακυμάνσεις, επομένως ενδέχεται να επιστρέψουν γρήγορα σε προ κρίσης επίπεδα αν η σύρραξη σταματήσει.

Η επίπτωση στην αγορά τροφίμων έρχεται με καθυστέρηση, αλλά μπορεί να είναι πιο επίμονη. Όπως εξηγεί ο κ. Μπάλτας, υπάρχουν τρεις βασικοί δίαυλοι μετάδοσης της κρίσης στις αγορές τροφίμων:

1. Μεταφορικό κόστος: Οι αυξήσεις ναύλων και ασφάλιστρων προσθέτουν κόστος στις μεταφορές, που ενσωματώνεται στις τιμές των εμπορευμάτων.
2. Ενεργειακό κόστος: Το υψηλότερο ενεργειακό κόστος επηρεάζει την αγροτική και βιομηχανική παραγωγή, καθιστώντας τις μεταφορές ακριβότερες.
3. Λιπάσματα: Η άνοδος των τιμών τους μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένες αποδόσεις καλλιεργειών και υψηλότερο κόστος παραγωγής.

Η ελληνική αγορά βρίσκεται ήδη σε επιβαρυμένο περιβάλλον, με τις ανατιμήσεις της περιόδου 2021-2025 να έχουν επηρεάσει τα οικογενειακά budgets. Ο κ. Μπάλτας τονίζει ότι οι επιπτώσεις εξαρτώνται από τη διάρκεια της σύρραξης, διαχωρίζοντας δύο σενάρια: το καλό, με ταχεία αποκλιμάκωση και περιορισμένες επιπτώσεις, και το κακό, με παρατεταμένη σύρραξη και σοβαρές συνέπειες για τον καταναλωτή.

Νέο προφίλ καταναλωτή

Οι παρεμβάσεις της πολιτείας είναι κρίσιμες, καθώς το διαθέσιμο εισόδημα των ελληνικών νοικοκυριών έχει ήδη πιεστεί από τον υψηλό πληθωρισμό. Οι καταναλωτικές συνήθειες έχουν αλλάξει, με τους καταναλωτές να είναι πιο προσεκτικοί στις αγορές τους. Σύμφωνα με έρευνα της Circana, μόλις το 20% των καταναλωτών αισθάνεται οικονομικά ασφαλής, ενώ το 25% έχει δυσκολίες στην κάλυψη των μηνιαίων υποχρεώσεών του.

Η οικονομική πίεση οδηγεί σε πιο προσεκτικές αγοραστικές επιλογές. Το 60% των καταναλωτών δηλώνει ότι αγοράζει προϊόντα κυρίως όταν είναι σε προσφορά, ενώ το 43% στρέφεται σε προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας. Οι αλλαγές στις συνήθειες κατανάλωσης εκτός σπιτιού είναι επίσης σημαντικές, με το 84% να περιορίζει τις δαπάνες για φαγητό και διασκέδαση.

Οι εξελίξεις αυτές διαμορφώνουν ένα νέο τοπίο στη λιανική αγορά, όπου η σχέση ποιότητας-τιμής και οι οικονομικές επιλογές αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία για τους καταναλωτές.

Πηγή: ΑΠΕ