Η Σουηδία αυστηροποιεί τις προϋποθέσεις πολιτογράφησης μετά την καύση της σημαίας της – Τι συμβαίνει στην Ελλάδα με την… ιθαγένεια;

Μέχρι τώρα, η Σουηδία είχε έναν εξαιρετικά φιλελεύθερο νόμο περί πολιτογράφησης. Αυτό πρόκειται να αλλάξει – και δεν είναι τυχαίο ότι αυτό συμβαίνει ακριβώς την ημέρα της εθνικής εορτής. Και άλλα κράτη σκληραίνουν τους κανονισμούς τους. Και τι κάνει η Ελλάδα;

Ο υπουργός Μετανάστευσης της Σουηδίας, Γιόχαν Φόρσελ, μίλησε με σαφήνεια τη Δευτέρα: «Η σουηδική υπηκοότητα πρέπει να σημαίνει πολύ περισσότερα από ό,τι μέχρι τώρα», δήλωσε ο πολιτικός του Μετριοπαθούς Κόμματος του πρωθυπουργού Ουλφ Κρίστερσον.

Δεν πρέπει να είναι απλώς ένα ταξιδιωτικό έγγραφο, αλλά μάλλον μια επιβεβαίωση ότι κάποιος έχει γίνει πλήρως μέλος της κοινωνίας μας.

Η Σουηδία θέλει να αναδιαμορφώσει το νόμο περί υπηκοότητας. Και όπως συνάγεται από τις δηλώσεις του Φόρσελ, πρόκειται για κάτι πολύ περισσότερο από μια γραφειοκρατική πράξη. Η κυβέρνηση μειοψηφίας, που ανέχονται στο δεξιό κόμμα Σουηδοί Δημοκράτες, προωθεί μια πολιτισμική αλλαγή στην μεταναστευτική πολιτική. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι η μεταρρύθμιση θα τεθεί σε ισχύ στις 6 Ιουνίου. Πρόκειται για την εθνική εορτή της Σουηδίας. Περισσότερη εθνική ταυτότητα είναι το σύνθημα, ακόμη και στη Σκανδιναβία.

Ο Ίνγκεμαρ Κίλστρεμ, εκπρόσωπος για θέματα μεταναστευτικής πολιτικής των κυβερνώντων Χριστιανοδημοκρατών, συμπλήρωσε τη Δευτέρα, στο ίδιο πνεύμα, ότι η ιθαγένεια δεν είναι απλώς ένα έγγραφο.

Σημαίνει την ένταξη σε μια κοινότητα που έχει αναπτυχθεί με την πάροδο του χρόνου και διαθέτει τις δικές της παραδόσεις, τη δική της γλώσσα και τη δική της ιστορία.

Η Σουηδία θεσπίζει νέους όρους

Μέχρι τώρα, η Σουηδία είχε ένα από τα πιο χαλαρά κριτήρια πολιτογράφησης στην Ευρώπη. Η πολιτογράφηση ήταν συνήθως δυνατή μετά από πέντε χρόνια διαμονής, ενώ οι πρόσφυγες μπορούσαν να γίνουν Σουηδοί μετά από τέσσερα χρόνια. Δεν υπήρχαν σημαντικοί όροι: δεν απαιτούνταν ούτε η γλωσσική εξέταση που είναι συνηθισμένη σε πολλές χώρες, ούτε η εξέταση πολιτογράφησης, στην οποία θα εξητάζοντο βασικές γνώσεις για το βασίλειο.

Όλα αυτά αλλάζουν τώρα: στο μέλλον, οι αιτούντες θα πρέπει να περάσουν ένα γλωσσικό τεστ και να αποδείξουν ότι έχουν ασχοληθεί λίγο με τη χώρα της οποίας θα γίνουν μέρος. Επιπλέον, θα πρέπει να έχουν ένα μηνιαίο ακαθάριστο εισόδημα 20.000 κορωνών, που αντιστοιχεί σε περίπου 1.900 ευρώ. Δεν είναι πολλά χρήματα για την Σουηδία, αλλά είναι περισσότερα από όσα απαιτούνταν προηγουμένως: δηλαδή, τίποτα. Πάνω απ’ όλα όμως, η ελάχιστη διάρκεια παραμονής στη χώρα αυξάνεται από πέντε σε επτά χρόνια, ενώ για τους πρόσφυγες από τέσσερα σε επτά χρόνια.

Η Πορτογαλία προχώρησε

Με τη μεταρρύθμιση αυτή, η Σουηδία ακολουθεί άλλα ευρωπαϊκά κράτη που πρόσφατα έκαναν πιο αυστηρούς τους νόμους τους για την ιθαγένεια. Στη Φινλανδία, ήδη το 2024 τέθηκε σε ισχύ μια τροποποίηση του νόμου, η οποία αύξησε την ελάχιστη περίοδο αναμονής σε κανονικές περιπτώσεις από πέντε σε οκτώ χρόνια. Στην Πορτογαλία, το κοινοβούλιο αποφάσισε πέρυσι την αύξηση από πέντε σε δέκα χρόνια για τους περισσότερους πολίτες εκτός ΕΕ. Ωστόσο, το Συνταγματικό Δικαστήριο παρενέβη τον Δεκέμβριο, οπότε δεν είναι ακόμη σαφές τι θα γίνει με τη νέα ρύθμιση.

Με τις αλλαγές στη νομοθεσία τους, η Φινλανδία, η Πορτογαλία και η Σουηδία εντάσσονται στην πλειοψηφία των κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συνολικά, 16 χώρες της ΕΕ θα απαιτούν διάρκεια διαμονής επτά ετών και άνω πριν από τη χορήγηση της ιθαγένειας, όπως δείχνει μια επισκόπηση της επιστημονικής υπηρεσίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Συμπεριλαμβανομένης της Πορτογαλίας, έξι χώρες θα έχουν ακόμη και δεκαετή περίοδο αναμονής, μεταξύ των οποίων και η Αυστρία.

Ρεκόρ πολιτογραφήσεων στη Γερμανία

Η Γερμανία είναι η μόνη χώρα της ΕΕ που τα τελευταία χρόνια μείωσε την απαιτούμενη περίοδο αναμονής από οκτώ σε πέντε χρόνια, όπως αποφάσισε η κυβέρνηση συνασπισμού το 2024. Η κυβέρνηση Σολτς μίλησε τότε για «εκσυγχρονισμό του δικαίου της ιθαγένειας». Έδωσε μάλιστα τη δυνατότητα για λεγόμενες «ταχείες πολιτογραφήσεις» σε περιπτώσεις ιδιαίτερης προσπάθειας ένταξης ήδη μετά από τρία χρόνια.

Η τελευταία αυτή ρύθμιση καταργήθηκε από τη νέα κυβέρνηση υπό τον ομοσπονδιακό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς τον Οκτώβριο. Ωστόσο, η πενταετής προθεσμία παραμένει αμετάβλητη. Η συμφωνία συνασπισμού μεταξύ CDU, CSU και SPD ορίζει ρητά ότι θα διατηρηθεί «η μεταρρύθμιση του δικαίου της ιθαγένειας».

Το 2024, ο αριθμός των πολιτογραφήσεων στη Ομοσπονδιακή Δημοκρατία έφτασε σε ρεκόρ, με σχεδόν 300.000 σε ένα έτος. Συγκριτικά, στη Σουηδία οι πολιτογραφήσεις ήταν 63.000. Σε αναλογία 1.000 κατοίκων, η Σουηδία είχε τότε 5,9 πολιτογραφήσεις, ενώ η Γερμανία 3,5. Ωστόσο, η σκανδιναβική χώρα είχε κάνει το «ρεκόρ» της το 2022: τότε, 92.000 άτομα απέκτησαν σουηδικό διαβατήριο μέσα σε ένα χρόνο.

Τι ισχύει στην Ελλάδα;

Στην Ελλάδα, η απόκτηση υπηκοότητας βασίζεται κατ’ αρχήν στο δίκαιο του αίματος (jus sanguinis), όπου τα παιδιά Ελλήνων πολιτών αποκτούν αυτόματα την υπηκοότητα, ανεξαρτήτως τόπου γέννησης. Μόνον κατ’ αρχήν όμως, διότι για αλλοδαπούς από τρίτες χώρες, η πολιτογράφηση είναι δυνατή μετά από τουλάχιστον 7 χρόνια νόμιμης διαμονής (ή 3 σε ειδικές περιπτώσεις, όπως γάμος με Έλληνα/Ελληνίδα), με απαιτήσεις όπως γνώση γλώσσας, ιστορίας και κοινωνικής ένταξης, χωρίς να υπάρχει «πώληση» υπηκοότητας μέσω επενδύσεων ή παρόμοιων προγραμμάτων.

Επιπλέον, οι αλλοδαποί δευτέρας γενεάς χαίρουν ιδιαιτέρων διευκολύνσεων, ώστε να λαμβάνουν την λεγόμενη «ιθαγένεια» και γι’ αυτό οι πολιτογραφήσεις αλλοδαπών, γεννημένων στην Ελλάδα, αυξάνονται, ξεπερνώντας το 50% και μετατρέποντας «από την πίσω πόρτα» το δίκαιο του αίματος σε δίκαιον του εδάφους, δεδομένου του υψηλού δείκτη γεννητικότητος που έχουν τα αλλοδαπά ζευγάρια. Έτσι, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, η περιβόητη ελληνική εθνική ομοιογένεια «πάει περίπατο».

Από τα πρώτα μεταναστευτικά ρεύματα του 1992 μέχρι και το 2024, εκτιμάται βάσει επίσημων πηγών ότι έχουν λάβει την ελληνική υπηκοότητα ~400.000 αλλοδαποί, εκ των οποίων Έλληνες ομογενείς είναι ~150.000, μη Έλληνες πολίτες της ΕΕ ~10.000, δευτέρας γενεάς ~120.000 και λοιπές περιπτώσεις αλλοδαπών τρίτων χωρών ~120.000.

Από το 2019, που η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει αναλάβει τα ηνία της χώρας, μέχρι και το 2024, έχουν πολιτογραφηθεί 83.341 άτομα, με σαφή μείωση του ετησίου αριθμού αποδόσεων ιθαγένειας. Ενδεικτικά, το 2018 πολιτογραφήθηκαν από τον ΣΥΡΙΖΑ συνολικά 28.410 άτομα, εκ των οποίων τα 21.519 ήταν αλλοδαποί δευτέρας γενεάς.

Γίνεται ως εκ τούτου αντιληπτό, ότι, αν η Ελλάδα θέλει να διασφαλίσει την εθνική της ασφάλεια αλλά και να διαφυλάξει το κύρος της ως κράτος δικαίου, θα πρέπει να επανεξετάσει τις αποδόσεις ιθαγενείας και κατ’ επέκτασιν, τις άδειες διαμονής και του ασύλου που παρείχε, καθώς το σύστημα, ιδιαίτερα επί ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και τώρα δεν φαντάζει και τόσο αδιάβλητο.