English
Αυτό το παλιό χάσμα, που θεωρούσαμε ξεπερασμένο, συνεχίζει να υφίσταται και φαίνεται ότι θα επιβιώσει πολύ μετά τον Εμανουέλ Μακρόν.
- Γράφει ο Ερίκ ντε Μασκιρό
Διαχωρίζει, προκαλεί αντιδράσεις, δεν αφήνει κανέναν αδιάφορο: η διαίρεση αριστεράς-δεξιάς αποτελεί, εδώ και αιώνες, τον κινητήριο μοχλό της γαλλικής πολιτικής ζωής. Η προέλευσή της ανάγεται σε μια θεμελιώδη σκηνή, στην αυγή της σύγχρονης δημοκρατίας. Πράγματι, στις 11 Σεπτεμβρίου 1789, στο επίκεντρο της Συντακτικής Συνέλευσης, μια απλή επιλογή θέσης – να καθίσει κανείς αριστερά ή δεξιά σε ένα ημικύκλιο – αρκούσε για να δημιουργήσει ένα πολιτικό σημείο αναφοράς που διαμορφώνει ακόμη και σήμερα τη δημόσια ζωή μας.
Η ψηφοφορία της 11ης Σεπτεμβρίου 1789
Δύο εβδομάδες μετά την υιοθέτηση της Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη, στις 26 Αυγούστου 1789, η Συντακτική Συνέλευση συζητά το δικαίωμα του βασιλικού βέτο. Δύο επιλογές αντιπαρατίθενται: είτε ένα απόλυτο βέτο που ενισχύει τη βασιλική εξουσία, είτε ένα ανασταλτικό, μερικό και περιορισμένο βέτο.
Για να διευκολυνθεί η ψηφοφορία, οι βουλευτές κάθισαν στην αίθουσα: οι υποστηρικτές του ανασταλτικού βέτο, που ήταν υπέρ του περιορισμού της βασιλικής εξουσίας και της απεριόριστης Επανάστασης, κάθισαν στα αριστερά του προέδρου, ενώ οι υποστηρικτές του απόλυτου βέτο, που ήταν προσκολλημένοι στη βασιλεία και την εξουσία της, κάθισαν στα δεξιά του.
Το ανασταλτικό βέτο επικράτησε με 673 ψήφους έναντι 325, δίνοντας χωρίς να το γνωρίζουν σε αυτή τη σκηνή μια συμβολική σημασία: ήταν η πρώτη επίσημη εμφάνιση του διαχωρισμού «αριστερά-δεξιά» όπως τον γνωρίζουμε σήμερα.
Μια ιστορική και διαρκής ρίζα
Από τον Οκτώβριο του 1789, οι συζητήσεις μεταφέρονται, όπως ο Λουδοβίκος ΙΣΤ’ και η οικογένειά του, στο Παρίσι και εγκαθίστανται στην αίθουσα του Μανέζ, στις Τιλερί. Η διάταξη παραμένει η ίδια: στα αριστερά, «η πλευρά του Palais-Royal», καταλαμβάνεται από τους επαναστάτες «πατριώτες» γύρω από τον Μιραμπό. Στα δεξιά, «η πλευρά της βασίλισσας», που καταλαμβάνεται από τους συντηρητικούς «αριστοκράτες», όπως ο δικηγόρος Ζαν-Ζοζέφ Μουνιέ. Αυτή η χωροταξική κατανομή ενσαρκώνει τότε μόνιμα μια ιδεολογική αντίθεση, καθιερώνοντας ένα συγκεκριμένο πλαίσιο πολιτικής ανάγνωσης στο συλλογικό φαντασιακό.
Ωστόσο, αυτή η δομή δεν κυριαρχεί αμέσως καθ’ όλη τη διάρκεια της Επανάστασης: μερικές φορές δίνει τη θέση της σε άλλες αντιθέσεις, ιδίως «πάνω-κάτω», με την αντιπαράθεση μεταξύ των Μοντανιάρων και των Γιρονδίνων.
Ωστόσο, η διαίρεση αριστερά-δεξιά επανεμφανίζεται και ενισχύεται κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, ιδίως μεταξύ βασιλοφρόνων και δημοκρατών, υποστηρικτών της τάξης και υποστηρικτών του κινήματος, συντηρητικών και προοδευτικών.
Η προσπάθεια και η αποτυχία του Μακρόν να ξεπεράσει τη διαίρεση
Το 2017, ο Εμανουέλ Μακρόν παρουσιάστηκε ως ο υποψήφιος που ήταν σε θέση να ξεπεράσει αυτό το παλιό χάσμα. Με το κίνημά του «En marche!» (Πάμε!), ισχυρίστηκε ότι πρότεινε έναν νέο πολιτικό άξονα. Η ιδέα ήταν τότε όμορφη, μοντέρνα, ελκυστική, γοητευτική και εξαιρετικά αποτελεσματική για να κερδίσει τις προεδρικές εκλογές. Ωστόσο, η παλιά πολιτική παράδοση της Γαλλίας αποδείχθηκε πολύ πιο ανθεκτική.
Πράγματι, επτά χρόνια αργότερα, η επιθυμία του Εμανουέλ Μακρόν συνεντρίβη από την εκδηλωμένη βούληση των Γάλλων. Το παλιό χάσμα, που τότε θεωρούταν αποδυναμωμένο, δεν εξαφανίστηκε ποτέ πραγματικά, αλλά επέστρεψε με δύναμη. Η διάλυση της Εθνοσυνέλευσης το 2024 είναι η πιο εντυπωσιακή απόδειξη: Με στόχο την εδραίωση της προεδρικής εξουσίας, κατέληξε να αναζωογονήσει τα δύο ιστορικά στρατόπεδα, τη δεξιά και την αριστερά, και κυρίως τα άκρα του πολιτικού φάσματος.
Σήμερα, το προεδρικό στρατόπεδο δεν είναι παρά μια συρρικνωμένη, μειοψηφική και ευάλωτη δύναμη σε μια βαθιά πολωμένη Εθνοσυνέλευση. Ο Εμανουέλ Μακρόν, του οποίου το περιθώριο ελιγμών μειώνεται καθημερινά και ο οποίος ονειρευόταν να ξεπεράσει τις διαιρέσεις, βρίσκεται σήμερα αιχμάλωτος μιας σύγκρουσης που ήθελε να καταστήσει παρωχημένη, αλλά που παραμένει η αμείλικτη κινητήρια δύναμη της γαλλικής πολιτικής ζωής.
Πηγή: bvoltaire.fr
