227 γραμμές για δύο λέξεις, το παρασκηνιακό παράδοξο και ο «υποβολέας» της οδού Ιώνων

Γράφει ο Νίκος Αρβανίτης

Από τη συναισθηματική ασπίδα στη θεσμική πραγματικότητα: Η ανυπόγραφη παρέμβαση της GÜNDEM για τον «Παρατηρητή της Θράκης», η ταύτιση των αφηγημάτων, η συλλογική αφωνία και τα όρια του Συντάγματος. Στη Θράκη των ιδιότυπων ισορροπιών και των ευαίσθητων συνόρων, οι λέξεις δεν υπήρξαν ποτέ ουδέτερες. Κάθε όρος, κάθε τίτλος και κάθε διατύπωση στη δημόσια σφαίρα κουβαλούν συγκεκριμένο πολιτικό, νομικό και ιστορικό βάρος.

Η επιλογή του «Παρατηρητή της Θράκης» να χρησιμοποιήσει τον όρο «αιρετός Μουφτής» για τον παραθρησκευτικό και φιλοπροξενικό μικροπαράγοντα Ιμπραήμ Σερήφ στο άρθρο του για την κηδεία της Τζελιλέ Σερίφ άνοιξε εκ των πραγμάτων μια συζήτηση ουσίας. Το RodopiPress έθεσε άμεσα το θεσμικό ζήτημα, διαχωρίζοντας απόλυτα τον σεβασμό στο πένθος και την ανθρώπινη διάσταση από τη θεσμική ανάγκη τήρησης της νομιμότητας που ορίζει το ελληνικό δίκαιο και η Συνθήκη της Λωζάννης.

Μήπως, όμως, η αλυσιδωτή αυτή αντίδραση και ο εκνευρισμός του παρασκηνίου ξεκίνησαν από τη ρεαλιστική αποτύπωση των γεγονότων, όπως καταγράφηκε στο επιτόπιο ρεπορτάζ του RodopiPress; Εκεί όπου αναδείχθηκε η προσπάθεια πολιτικής εκμετάλλευσης της τελετής από αξιωματούχους και το πρακτορείο Anadolu, αλλά και η καταγεγραμμένη παρουσία μόλις 300–350 ατόμων που απέδειξε την ηχηρή άρνηση της τοπικής κοινωνίας να λειτουργήσει ως μονολιθικό σώμα υπό προξενική κηδεμονία;

Η συνέχεια προσέλαβε απρόσμενες διαστάσεις. Μετά τον επώνυμο δημόσιο διάλογο —όπου η Νατάσσα Βαφειάδου κατέθεσε τη δική της οπτική περί «ανθρώπου» (δείτε την απάντηση Βαφειάδου) και ο Νίκος Αρβανίτης απάντησε επώνυμα ξεκαθαρίζοντας ότι άλλο ο ανθρώπινος αποχαιρετισμός και άλλο η θεσμική ευθύνη (δείτε την ανταπάντηση Αρβανίτη)— εμφανίστηκε ένας αυτόκλητος συνήγορος: η εφημερίδα GÜNDEM με ένα κείμενο 227 γραμμών.

Μόνο που, σε πλήρη αντίθεση με τις δύο επώνυμες τοποθετήσεις των συναδέλφων, η GÜNDEM επέλεξε να παρέμβει ανυπόγραφα, ρίχνοντας τα προσχήματα χωρίς να αναλαμβάνει την παραμικρή προσωπική ευθύνη.

Έτσι, διαμορφώθηκε ένα πρωτοφανές παράδοξο στα τοπικά δρώμενα: δύο μέσα με εντελώς διαφορετική αφετηρία να καταλήγουν, εκ του αποτελέσματος, να εκπέμπουν τα ίδια ακριβώς μοτίβα. Η συγκριτική ανάγνωση των κειμένων αποκαλύπτει μια εντυπωσιακή αφηγηματική και δομική ταύτιση:

Το επιχείρημα της κ. Βαφειάδου «βάζουμε μπροστά τον άνθρωπο και όχι θρησκείες ή καταγωγές» μεταγράφηκε αυτούσια από τη GÜNDEM στο μότο «η ταυτότητα τοποθετείται πάνω από την ανθρωπιά».
Οι εικόνες της γειτονιάς, του παιχνιδιού στον δρόμο και οι τηγανίτες που βαφτίστηκαν «λοκμάδες» έγιναν το κοινό συναισθηματικό περιτύλιγμα.
Η επίκληση του ερωτήματος «πού ξεκινά η ντροπή απέναντι στον θάνατο» χρησιμοποιήθηκε και από τα δύο μέσα ως ηθική ασπίδα απέναντι σε κάθε προσπάθεια θεσμικού ελέγχου.

Μόνο που η GÜNDEM δεν έμεινε εκεί: πήρε το συναισθηματικό αφήγημα του «Παρατηρητή», βάφτισε τον παράνομο τίτλο «εκλεγμένος Μουφτής» ως… «απλή κοινωνική ιδιότητα» και πρόσθεσε απροκάλυπτα τη δική της προξενική γραμμή περί «τουρκικής μειονότητας» και διχαστικών σχημάτων «Ρωμιών – Τούρκων».

Εδώ ακριβώς τίθεται το κρίσιμο ερώτημα: πρόκειται για μια αντικειμενική σύγκλιση αποτελέσματος ή μήπως το φιλοπροξενικό έντυπο εκμεταλλεύτηκε μια δημοσιογραφική αστοχία για να χτίσει πάνω της επικοινωνιακά και πολιτικά τετελεσμένα;

Το πιο ανησυχητικό σύμπτωμα αυτής της υπόθεσης, ωστόσο, είναι η ευρύτερη σιωπή που απλώθηκε γύρω της. Παρακολουθούμε μια εκκωφαντική αφωνία από τα υπόλοιπα τοπικά και περιφερειακά μέσα ενημέρωσης, τα οποία επιλέγουν να κλείνουν τα μάτια μπροστά σε ευθείες θεσμικές εκπτώσεις. Καταγράφεται η διαχρονικά διπρόσωπη στάση του τοπικού πολιτικού δυναμικού, που στις εθνικές επετείους εκφωνεί πατριωτικούς λόγους και στην καθημερινότητα συναλλάσσεται υπόγεια με τους παρακρατικούς μηχανισμούς για μερικά ψηφοδέλτια. Ταυτόχρονα, διαπιστώνεται η αδράνεια και η σιωπή όσων υποτίθεται ότι μάχονται για τον εκσυγχρονισμό και τη χειραφέτηση των μελών της Μειονότητας από την ασφυκτική κηδεμονία του Προξενείου.

Και πάνω από όλα, αποκαλύπτεται η διαχρονική ευθύνη του κρατικού μηχανισμού των Αθηνών, ο οποίος εδώ και δεκαετίες ανέχεται, επιδοτεί κατά το δοκούν μέσω κρατικών διαφημίσεων και προγραμμάτων, ή παρακολουθεί με αδιαφορία αυτή την κατάσταση σήψης.

Σε τελική ανάλυση, πίσω από τα επιμέρους επεισόδια διαφαίνεται καθαρά το ευρύτερο σχέδιο: η βαθμιαία, συστηματική και εκ των έσω κανονικοποίηση των αναθεωρητικών επιδιώξεων στη Θράκη, με την ανοχή μιας παραλυμένης Πολιτείας.

Όσο κι αν η ανθρώπινη διάσταση είναι απόλυτα σεβαστή, η συζήτηση δεν μπορεί να διεξάγεται παρακάμπτοντας το Σύνταγμα και την κείμενη νομοθεσία.

Η νομική και συνταγματική πραγματικότητα στη Θράκη είναι ρητή: βάσει του Νόμου 4964/2022, οι Μουφτείες λειτουργούν αποκλειστικά ως δημόσιες υπηρεσίες και οι Μουφτήδες ως κρατικοί λειτουργοί.
Ούτε το ελληνικό δίκαιο ούτε η Συνθήκη της Λωζάννης αναγνωρίζουν διαδικασίες «εκλογής» μέσω παράλληλων δομών, καθιστώντας τη δημόσια χρήση ανυπόστατων τίτλων υπόθεση που αγγίζει τα όρια της αντιποίησης αρχής (άρθρο 175 Π.Κ.).
Παράλληλα, ενώ ο ατομικός αυτοπροσδιορισμός είναι πλήρως σεβαστός, η απόπειρα επιβολής συλλογικού εθνοτικού προσδιορισμού προσκρούει ευθέως στη Συνθήκη της Λωζάννης (άρθρα 37–45), η οποία αναγνωρίζει αποκλειστικά και μόνο Μουσουλμανική Μειονότητα, σεβόμενη την πολυμορφία αυτής.

Η συστηματική προβολή θέσεων εκτός θεσμικού πλαισίου θέτει ζήτημα για τα όρια του δημοσιογραφικού λόγου, τη διασπορά ισχυρισμών περί μη αναγνωρισμένων αρχών και την ανώνυμη αρθρογραφία που επιχειρεί να διαφύγει των ευθυνών του νόμου περί Τύπου.

Το αρχείο, άλλωστε, έχει μνήμη. Παλαιότερα ο «Παρατηρητής» χρησιμοποιούσε σε ενυπόγραφα κείμενα τον όρο «αιρετός μουφτής» εντός εισαγωγικών, τα οποία και ξεχάστηκαν εσχάτως. [ενδεικτικά βλέπε εδώ και εδώ ]

Απέναντι σε όλα αυτά, τα δημοσιογραφικά ερωτήματα παραμένουν αμείλικτα:

Ποιο ήταν το σκεπτικό πίσω από την κατάργηση των εισαγωγικών στον συγκεκριμένο όρο;
Πώς αξιολογεί η συνάδελφος το γεγονός ότι η διατύπωσή της αξιοποιήθηκε ως επιχείρημα από τη GÜNDEM για την προώθηση ευρύτερων διεκδικήσεων;
Δεν προβληματίζεται που προστρέχει ως συνήγορός της ένα μέσο όπως η GÜNDEM, ο κατεξοχήν εκφραστής του ισλαμοεθνικισμού στη Θράκη, το οποίο με υπερηφάνεια πρόβαλε στο παρελθόν το βίντεο με τον προπηλακισμό του νόμιμου Μουφτή στο τέμενος του Τσινάρ στην Ξάνθη όταν πήγε να προσευχηθεί;
Αντιλαμβάνεται ότι το να είσαι «αυτόβουλο ον» συνεπάγεται και την πλήρη ευθύνη για το πώς οι λέξεις σου μπορούν να εργαλειοποιηθούν από μηχανισμούς επιρροής;

Στο ερώτημα «πού ξεκινά η ντροπή», η απάντηση παραμένει σταθερή: ξεκινά εκεί όπου ο νεκρός και το πένθος μετατρέπονται σε εργαλείο σκοπιμότητας για να επιβληθούν παράνομοι τίτλοι, πολιτικές ομογενοποιήσεις και συλλογικές σιωπές.

Στη Θράκη έχουμε μάθει προ πολλού να μην ακούμε απλώς τι λέγεται, αλλά να κοιτάμε ποιος κρατάει το κείμενο, ποιος ενεργεί ως υποβολέας και ποιος σιωπά εκκωφαντικά. Η αποδόμηση των 227 γραμμών της GÜNDEM επαναφέρει τη συζήτηση στο πεδίο της θεσμικής νομιμότητας.

Ο υποβολέας της οδού Ιώνων έκανε την εμφάνισή του, αλλά το παιχνίδι των τετελεσμένων δεν περνάει. Ο φάκελος παραμένει ορθάνοιχτος.

Σχόλιο Σύνταξης RodopiPress:

Η υπόθεση των 227 γραμμών δεν αφορά μια προσωπική αντιπαράθεση μεταξύ δύο συναδέλφων, αλλά αναδεικνύει τις χρόνιες παθογένειες του θρακικού οικοσυστήματος: τη θεσμική χαλαρότητα μέρους του τοπικού Τύπου, την υποκρισία του πολιτικού προσωπικού, την αδράνεια των ελεγκτικών μηχανισμών και τη διαρκή επιχείρηση του τουρκικού προξενικού μηχανισμού να δημιουργεί τετελεσμένα.

Πρόκειται για μια μικρή αλλά εξαιρετικά διδακτική περίπτωση λειτουργίας του δημόσιου λόγου στη Θράκη: πώς
παράγονται οι όροι, πώς αναπαράγονται, πώς μεταφέρονται από το πολιτικό στο δημοσιογραφικό λεξιλόγιο και πώς, μέσω της επανάληψης, μπορούν να επιχειρήσουν να μετατρέψουν μια αμφισβητούμενη θέση σε «κανονική» περιγραφή της πραγματικότητας.

Το RodopiPress παραμένει σταθερά προσηλωμένο στην τεκμηριωμένη καταγραφή των γεγονότων, στην προάσπιση της συνταγματικής νομιμότητας και στην ανάδειξη του πραγματικού πλουραλισμού της περιοχής, μακριά από προξενικές κηδεμονίες και βολικές σιωπές.