Η επιστροφή του Ρινότμητου…

του Βασίλη Δ.Παπαγιαννίδη
Δικηγόρου LLM – Ιστορικού Αναλυτή

“αν χαρίσω τη ζωή σε έστω και έναν από αυτούς ο Θεός να με πνίξει εδώ” ~ Ιουστινιανός Β’ ο Ρινότμητος

Αναμφίβολα η επιστροφή ενός πρώην πρωθυπουργού στην πολιτική, με νέο πολιτικό φορέα, προκαλεί αίσθηση. Ένας άνθρωπος που έχασε την εξουσία που είχε, επιστρέφει ενεργά για να διεκδικήσει όσα έχασε και -ενδεχομένως- να επιβληθεί σε όσους τον υπέσκαψαν.

Και ίσως να μην πηγαίνει στο μυαλό σας, αλλά η ιστορία αυτή δεν είναι και τόσο ξένη. Μπορεί να είναι και μια υπερβολή λόγω του πάθους μου για την ιστορία αλλά το μυαλό μου πηγαίνει στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, στα τέλη του 7ου αιώνα.

Σήμερα, στο άκουσμα του ονόματος «Ιουστινιανός» ο μέσος πολίτης ανακαλεί στο μυαλό του τον Ιουστινιανό Α’ με τη «Στάση του Νίκα», την Αυτοκράτειρα Θεοδώρα, τους Στρατηγούς Ναρσή και Βελισσάριο. Όμως, 150 χρόνια αργότερα ένας ακόμα Ιουστινιανός ανέβηκε στο θρόνο.

Το 685, ο Ιουστινιανός Β’, σε ηλικία 16 ετών, ανέβηκε στο θρόνο της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, διαδεχόμενος τον πατέρα του Κωνσταντίνο Δ’, μέλος της δυναστείας του Ηρακλείου.

Ήταν αρκετά φιλόδοξος και δυναμικός και όταν ανήλθε στο θρόνο πέτυχε νίκες κατά του Χαλιφάτου των Ομεϋαδών που ήταν και ο μεγάλος αντίπαλος της Αυτοκρατορίας στην Ανατολή. Προώθησε πολιτικές διανομής γης αλλά και αύξηση της φορολογίας πετυχαίνοντας να μισηθεί τόσο από τους πλούσιους γαιοκτήμονες όσο και από τους φτωχούς χωρικούς.

Όταν δε ο Πάπας Σέργιος Α’ αρνήθηκε τις αποφάσεις της Πενθέκτης Οικουμενικής Συνόδου, ο Ιουστινιανός διέταξε ανεπιτυχώς τη σύλληψή του!

Το 695 ο στρατός υπό τον Λεόντιο εξεγέρθηκε και ανέτρεψε τον Αυτοκράτορα. Η ζωή του χαρίστηκε αλλά καταδικάστηκε σε ρινοκοπία (ακρωτηριασμός της μύτης) και εξορία. Η ρινοκοπία ήταν ποινή για τα πολιτικά εγκλήματα και καθιστούσε τον τιμωρούμενο «ακατάλληλο» για το θρόνο. Χωρίς μύτη και κύρος, ο ταπεινωμένος Ιουστινιανός εξορίστηκε στην Κριμαία.

Κατάφερε να δραπετεύσει από τη φρούρηση και να καταφύγει στη φυλή των Χαζάρων. Παντρεύτηκε την αδελφή του ηγεμόνα των Χαζάρων την οποία μετονόμασε σε «Θεοδώρα». Τότε ο Βυζαντινός Αυτοκράτορας Τιβέριος Γ’ δωροδόκησε τον ηγεμόνα των Χαζάρων να στείλει ανθρώπους να δολοφονήσουν τον Ιουστινιανό.

Η Θεοδώρα ειδοποίησε το σύζυγό της που απέφυγε την παγίδα και σκότωσε τους επίδοξους δολοφόνους. Γεμάτος οργή συγκέντρωσε τους οπαδούς του και άρχισε να πλέει προς τα εδάφη της Αυτοκρατορίας μέσω της Μαύρης Θάλασσας. Τότε ξέσπασε καταιγίδα και το πλοίο που μετέφερε τον Ιουστινιανό κινδύνεψε. Οι οπαδοί του τον παρακάλεσαν να κάνει τάμα στο Θεό να βγουν ζωντανοί και σε αντάλλαγμα να δείξει έλεος στους εχθρούς του όταν ανακτήσει το θρόνο του. Ο Ιουστινιανός απάντησε «αν χαρίσω τη ζωή σε έστω και έναν από αυτούς ο Θεός να με πνίξει εδώ».

Υποστηριζόμενος από τους Βουλγάρους, το 705 κάλεσε το λαό της Κωνσταντινούπολης σε εξέγερση, ανέτρεψε τον Αυτοκράτορα Τιβέριο Γ’, πήρε πίσω το θρόνο και κάλυψε την ακρωτηριασμένη του μύτη με ένα χρυσό τεμάχιο.

Όσο για την εκδίκηση, κράτησε την υπόσχεσή του. Εκτέλεσε σε κοινή θέα, τον Λεόντιο και τον Τιβέριο που είχαν διατελέσει αυτοκράτορες το διάστηεία του κράτησε από το 705 μέχρι το 711. Κατά τη διάρκεια αυτής, ο Ιουστινιανός υπήρξε πολύ πιο βίαιος και αυταρχικός.

Το τέλος του δε θα μπορούσε να είναι καλό. Το 711 ανετράπη και εκτελέστηκε κατά τη διάρκεια στρατιωτικής εξέγερσης. Ο δε ανήλικος γιός του, Τιβέριος, στραγγαλίστηκε και έτσι έληξε η ιστορική δυναστεία του Ηρακλείου.

Από τον Ιουστινιανό Β΄ έμεινε στη μνήμη μας, η κομμένη μύτη, η βίαιη επιστροφή στην εξουσία και το πάθος για εκδίκηση. Πράγματα που δεν προμηνύουν τίποτα καλό τόσο για τον ηγεμόνα όσο και για το λαό του…