English
Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά σήμερα τη μνήμη της Τρίτης ευρέσεως της τιμίας κεφαλής του Προδρόμου και Βαπτιστού Ιωάννου, ενός από τα πλέον σεβαστά ιερά λείψανα της Χριστιανοσύνης. Η εορτή αυτή συνδέεται με την περιπετειώδη ιστορία του ιερού λειψάνου, που μετά την αποκεφάλιση του Προδρόμου γνώρισε κρυψίματα, ανευρέσεις και μεταφορές, καθιστώντας το σύμβολο της αναστάσιμης πίστης που δεν υποτάσσεται στην εξουσία του θανάτου.
Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος, ο τελευταίος των προφητών της Παλαιάς Διαθήκης και ο πρώτος μάρτυρας της Καινής, αποκεφαλίστηκε κατά προσταγήν του Ηρώδη Αντίπα στη φρουριακή έπαυλη της Μαχαιρούντας, στην ανατολική όχθη της Νεκράς Θάλασσας. Η τιμία κεφαλή του παραδόθηκε στην Ηρωδιάδα, η οποία, σύμφωνα με την παράδοση, την υπερημέρευσε και την έθαψε σε ακάθαρτο τόπο. Οι μαθητές του Προδρόμου έλαβαν το σώμα του και το ενταφίασαν με τιμές στη Σεβαστή της Σαμάρειας.
Η πρώτη εύρεση της τιμίας κεφαλής συνέβη κατά τον τέταρτο αιώνα, όταν δύο μοναχοί, καθοδηγούμενοι από θεία οπτασία, την ανακάλυψαν σε αγγείο. Η δεύτερη εύρεση σημειώθηκε επίσης στα χρόνια της πρώιμης Εκκλησίας, μετά από νέο κρύψιμο που επέβαλαν οι διωγμοί. Η Τρίτη εύρεση, την οποία εορτάζουμε σήμερα, τοποθετείται χρονικά περί το έτος 850 μ.Χ., στα χρόνια της Εικονομαχίας.
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, κατά την περίοδο των εικονομαχικών διωγμών, η τιμία κεφαλή είχε μεταφερθεί και κρυφτεί σε ασφαλές μέρος από ευσεβείς Χριστιανούς. Με τη λήξη της Εικονομαχίας και την αποκατάσταση της ορθοδοξίας επί Θεοδώρας και Μιχαήλ Γ’, το ιερό λείψανο ανευρέθηκε και για τρίτη φορά και μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη, όπου φυλάχθηκε με μεγάλη τιμή στο ανακτορικό παρεκκλήσιο. Η εύρεση αυτή θεωρήθηκε από τους πιστούς ως σημείο της θείας ευνοίας προς την Εκκλησία που είχε νικήσει την αίρεση.
Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος κατέχει μοναδική θέση στη χριστιανική θεολογία και λατρεία. Είναι ο «φωνή βοώντος εν τη ερήμω», εκείνος που προετοίμασε την οδό του Κυρίου, που βάπτισε τον ίδιο τον Χριστό στον Ιορδάνη και που με παρρησία κήρυξε τη μετάνοια στο λαό. Η κεφαλή του, που τιμάται με τρεις εορτές ευρέσεως, συμβολίζει την αδάμαστη φωνή της αλήθειας που δεν σιγά ούτε μετά θάνατον.
Η Εκκλησία υμνεί τον Πρόδρομο με εξαιρετική λατρευτική τιμή, δεύτερη μόνο μετά τη Θεοτόκο. Στη θεία Λειτουργία, τοποθετείται στην παράσταση της Δέησης δεξιά του Χριστού, ενώ η Παναγία αριστερά. Τούτο εκφράζει τον ρόλο του ως μεσίτη μεταξύ Παλαιάς και Καινής Διαθήκης, μεταξύ προφητείας και εκπλήρωσης. Η τιμή στην κεφαλή του δεν είναι απλή λατρεία λειψάνου, αλλά αναγνώριση της μαρτυρικής παρρησίας που δεν υποκύπτει στην εξουσία ούτε στον θάνατο.
Το τροπάριο της εορτής εκφράζει τον θαυμασμό της Εκκλησίας για τον Πρόδρομο:
Μνήμη Δικαίου μετ’ εγκωμίων, σοι δε αρκέσει η μαρτυρία του Κυρίου Πρόδρομε· ανεδείχθης γαρ όντως και Προφητών σεβασμιώτερος, ότι και εν ρείθροις βαπτίσαι κατηξιώθης τον κηρυττόμενον. Όθεν της αληθείας υπεραθλήσας χαίρων ευηγγελίσω και τοις εν Άδη, Θεόν φανέντα εν σαρκί, τον αίροντα την αμαρτίαν του κόσμου, και παρέχοντα ημίν το μέγα έλεος.
Στην ελληνορθόδοξη παράδοση, η τιμή του Προδρόμου συνδέεται με πλήθος ναών, μοναστηριών και τοπωνυμίων σε όλη την Ελλάδα. Το όνομα Ιωάννης παραμένει από τα πιο διαδεδομένα στον ελληνισμό, ενώ στη λαϊκή ευσέβεια ο «Άη Γιάννης» θεωρείται προστάτης των υδάτων, των ποταμών και των πηγών, ως εκείνος που βάπτιζε στον Ιορδάνη. Η σημερινή εορτή υπενθυμίζει ότι η αλήθεια που κήρυξε ο Πρόδρομος δεν θάφτηκε μαζί του, αλλά ανασταίνεται διαρκώς στην πίστη της Εκκλησίας.
Η μνήμη της Τρίτης ευρέσεως της τιμίας κεφαλής φέρει και εσχατολογικό μήνυμα: τίποτε από όσα ανήκουν στον Θεό δεν χάνεται οριστικά. Ό,τι κρύβεται προσωρινά από την ιστορία, αποκαλύ
