English
Όπως γράφει στην προσωπική του σελίδα ο δημοσιογράφος Δημήτρης Παπαγεωργίου, η περίπτωση της Βενεζουέλας αξίζει μιας πιο λεπτομερούς εξέτασης. Στη χώρα μας, ο δημόσιος διάλογος εξαντλείται σε ιδεολογικές αντιπαραθέσεις για τις εξελίξεις στη χώρα της Λατινικής Αμερικής.
Ενώ, κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί τις σαφείς γεωπολιτικές διαστάσεις του θέματος, το ζήτημα του γιγαντιαίου εμπορίου ναρκωτικών, περνάει …«στα ψηλά»!
Σχεδόν όλοι, κάνουν λόγο για τα τεράστια αποθέματα πετρελαίου και του εμπορίου με την Κίνα, τον μεγάλο αντίπαλο των Η.Π.Α.
Φυσικά, όλα αυτά (και άλλα πολλά) παίζουν τον ρόλο τους και διαθέτουν τη δική τους βαρύτητα στις αποφάσεις του Τραμπ. Έτσι και αλλιώς, τα αίτια μια απόφασης σε τέτοιο υψηλό επίπεδο πολιτικής, είναι πολυπαραγοντικά και πολυδιάστατα.
Ναρκοτρομοκρατία
Και όμως, τα ναρκωτικά από τη Βενεζουέλα έχουν παίξει τον δικό τους ρόλο και μάλιστα, υπάρχει ένας ειδικός όρος για αυτό: η ναρκοτρομοκρατία.
Ένας όρος που δεν γεννήθηκε σε ακαδημαϊκά εγχειρίδια, αλλά στο πεδίο της μάχης, και που σήμερα περιγράφει ένα παγκοσμιοποιημένο σύστημα όπου καρτέλ, τρομοκρατικές οργανώσεις και κράτη αλληλεπιδρούν, χρηματοδοτούν συγκρούσεις και αποσταθεροποιούν ολόκληρες περιοχές – από τη Λατινική Αμερική και τη Μέση Ανατολή έως το Σαχέλ και τη Νιγηρία.
Ο όρος ναρκοτρομοκρατία δεν προέκυψε ως θεωρητική έννοια, αλλά εμφανίστηκε το 1983, όταν ο τότε πρόεδρος του Περού, Fernando Belaúnde Terry, χρησιμοποίησε τη λέξη «narcoterrorism» για να περιγράψει επιθέσεις διακινητών ναρκωτικών κατά της αστυνομίας.
Αρχικά, ο όρος αφορούσε τη χρήση βίας και εκφοβισμού από καρτέλ με σκοπό την άσκηση πίεσης σε κυβερνήσεις και θεσμούς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Pablo Escobar, που συνέδεσε το εμπόριο ναρκωτικών με δολοφονίες αξιωματούχων, επιθέσεις σε δικαστές και δημοσιογράφους, καθώς και τρομοκρατικές ενέργειες όπως η βομβιστική επίθεση σε επιβατικό αεροσκάφος το 1989.
Από την ωμή βία στα υβριδικά δίκτυα ισχύος
Τις επόμενες δεκαετίες, ο όρος απέκτησε νέο περιεχόμενο. Στον 21ο αιώνα, η ναρκοτρομοκρατία περιγράφει κυρίως τη σύνδεση μεταξύ διακίνησης ναρκωτικών και ένοπλων οργανώσεων που χρηματοδοτούν τις δραστηριότητές τους μέσω του εμπορίου. Σήμερα, τα καρτέλ δεν περιορίζονται σε εγκληματικές συναλλαγές, αλλά λειτουργούν ως υβριδικοί παίκτες ισχύος με διεθνείς συνεργασίες, πολιτική κάλυψη και πρόσβαση σε κρατικούς μηχανισμούς.
Το παράδειγμα του Μεξικού είναι ενδεικτικό. Τα μεγάλα καρτέλ συμμετέχουν πλέον σε παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού πρόδρομων χημικών, ξεπλύματος χρήματος και θαλάσσιων μεταφορών. Συνεργάζονται με δίκτυα στην Κίνα για χημικές ουσίες, με το Ιράν για διαδρομές και τεχνικές αποφυγής ελέγχων, και με τη Βενεζουέλα ως βασικό κόμβο διέλευσης και πολιτικής προστασίας. Η διακίνηση ναρκωτικών έχει εξελιχθεί σε παγκοσμιοποιημένη επιχείρηση με γεωπολιτικές διαστάσεις.
Όταν τα δίκτυα ναρκωτικών γίνονται στρατηγικές υποδομές
Σήμερα, η διαχείριση των δικτύων διανομής ναρκωτικών θεωρείται εξίσου σημαντική με τη διαχείριση θαλάσσιων μεταφορών ή ενεργειακών οδών. Ο έλεγχος των διαδρομών σημαίνει έλεγχο ροών χρήματος, όπλων και ανθρώπων. Λιμάνια, θαλάσσιες οδοί, παράκτιες ζώνες και αδύναμα σύνορα λειτουργούν ως κόμβοι σε ένα σύστημα που παράγει δισεκατομμύρια και τροφοδοτεί συγκρούσεις σε παγκόσμιο επίπεδο.
Αυτά τα κεφάλαια δεν μένουν αδρανή. ΜετατρέπονΑυτά τα κεφάλαια αξιοποιούνται για μισθούς μαχητών, αγορά βαρέος οπλισμού και συνεχή στρατολόγηση. Στο Σαχέλ και τη Δυτική Αφρική, τα έσοδα από τη διακίνηση κοκαΐνης και ηρωίνης έχουν συμβάλει στη διαιώνιση ένοπλων συγκρούσεων.
Οργανώσεις χρησιμοποιούν τις διαδρομές για να χρηματοδοτούν επιθέσεις, σφαγές αμάχων και στοχευμένες επιθέσεις κατά χριστιανικών κοινοτήτων, καθιστώντας το εμπόριο ναρκωτικών βασικό παράγοντα διεθνούς αστάθειας.α, στη σύγχρονη εκδοχή της, δεν αφορά μόνο εγκληματικές συμμορίες ή απομονωμένες τρομοκρατικές ομάδες.
Αφορά την αλληλεπίδραση καρτέλ με κράτη, διεφθαρμένους αξιωματούχους και διεθνή δίκτυα μεταφορών. Το χρήμα των ναρκωτικών διαπερνά θεσμούς, αλλοιώνει πολιτικές ισορροπίες και συντηρεί έναν κύκλο βίας που ξεκινά από τη Λατινική Αμερική και καταλήγει σε χωριά της Αφρικής.
Η ναρκοτρομοκρατία δεν αποτελεί απλώς έναν όρο ασφαλείας, αλλά λειτουργεί ως μηχανισμός παγκόσμιας αποσταθεροποίησης. Οι διαδρομές των ναρκωτικών αποκτούν στρατηγική αξία ανάλογη με εκείνη των θαλάσσιων εμπορικών οδών. Όσο παραμένουν ενεργές, τα έσοδα θα συνεχίσουν να τροφοδοτούν βία και συγκρούσεις, με τις πιο ευάλωτες κοινωνίες να υφίστανται τις μεγαλύτερες συνέπειες.
Σε αυτό το περιβάλλον, το εμπόριο ναρκωτικών αποτελεί βασικό χρηματοδοτικό πυλώνα για πολλές μεγάλες τρομοκρατικές οργανώσεις, ισότιμο με τη φορολόγηση πληθυσμών, τις απαγωγές ή το λαθρεμπόριο όπλων. Η ναρκοτρομοκρατία μετατρέπεται έτσι σε οργανωμένο οικονομικό μοντέλο που επιτρέπει τη μακροχρόνια διεξαγωγή πολέμου χαμηλής έντασης.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι Taliban. Για χρόνια, η παραγωγή και διακίνηση οπίου στο Αφγανιστάν αποτέλεσε τη ραχοκοκαλιά των οικονομικών τους. Μέσω ελέγχου καλλιεργειών, φορολόγησης αγροτών και «προστασίας» διαδρομών, τα έσοδα από ηρωίνη χρησιμοποιήθηκαν για αγορά όπλων, πληρωμή μαχητών και διατήρηση διοικητικών δομών. Ακόμη και μετά την επίσημη απαγόρευση της καλλιέργειας οπίου, τα δίκτυα που είχαν στηθεί παραμένουν κρίσιμα για τη ρευστότητα και την επιρροή τους.
Στη Μέση Ανατολή, το ISIS αξιοποίησε την παραγωγή και διακίνηση συνθετικών ναρκωτικών, όπως το Captagon, σε συνδυασμό με το λαθρεμπόριο πετρελαίου. Σύμφωνα με διεθνείς εκτιμήσεις, τα έσοδα διοχετεύθηκαν άμεσα σε στρατολόγηση, εκπαίδευση μαχητών και επιθέσεις εντός και εκτός Συρίας και Ιράκ. Το εμπόριο ναρκωτικών παρείχε αυτονομία, μειώνοντας την εξάρτηση από εξωτερικούς χρηματοδότες.
Στη Λατινική Αμερική, οι FARC αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα σύνδεσης αντάρτικου πολέμου και κοκαΐνης. Η οργάνωση συμμετείχε άμεσα στην παραγωγή και διακίνηση, χρησιμοποιώντας τα κέρδη για τη διατήρηση του ένοπλου μηχανισμού της. Η κοκαΐνη λειτούργησε ως νόμισμα του πολέμου, επιτρέποντας στις FARC να ελέγχουν απομακρυσμένες περιοχές και να αμφισβητούν το κράτος για δεκαετίες.
Στην περίπτωση της Hezbollah, η σύνδεση με το εμπόριο ναρκωτικών είναι πιο διακριτική αλλά εξίσου στρατηγική. Δίκτυα διακίνησης και ξεπλύματος χρήματος σε Λατινική Αμερική και Αφρική φέρονται να διοχετεύουν κεφάλαια στον Λίβανο, χρηματοδοτώντας οπλισμό, κοινωνικές δομές και στρατιωτικές επιχειρήσεις. Η διασπορά της οργάνωσης και η αξιοποίηση διακρατικών δικτύων την καθιστούν χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η ναρκοτρομοκρατία ενσωματώνεται σε ευρύτερα γεωπολιτικά σχήματα.
Το Σαχέλ: νέος κόμβος παγκόσμιας αστάθειας, ναρκωτικών και θρησκευτικής βίας
Τα τελευταία χρόνια, το Σαχέλ έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο ασταθή γεωπολιτικά μέτωπα παγκοσμίως. Η ζώνη αυτή, από τον Ατλαντικό έως την Ερυθρά Θάλασσα, λειτουργεί ως διάδρομος διακίνησης ναρκωτικών, πεδίο δράσης τρομοκρατικών οργανώσεων και χώρος συστηματικής βίας κατά χριστιανικών πληθυσμών, ιδιαίτερα στη Νιγηρία.
Στο Σαχέλ, η ναρκοτρομοκρατία έχει εξελιχθεί σε δομικό στοιχείο της σύγκρουσης. Η κοκαΐνη από τη Λατινική Αμερική διοχετεύεται μέσω θαλάσσιων οδών στη Δυτική Αφρική και στη συνέχεια, μέσω ερήμων και αδύναμων συνόρων, προς Βόρεια Αφρική και Ευρώπη. Οι ένοπλες ομάδες που ελέγχουν αυτά τα περάσματα φορολογούν φορτία, παρέχουν ένοπλη συνοδεία, διαχειρίζονται αποθήκες και χρησιμοποιούν τα έσοδα για τη χρηματοδότηση πολεμικών επιχειρήσεων.
Ναρκοτρομοκρατία και έλεγχος εδάφους
Σύμφωνα με διεθνείς αναλύσεις, οργανώσεις που συνδέονται με την al-Qaeda και το ISIS στο Σαχέλ έχουν μεταβεί από την απλή εκμετάλλευση των διαδρομών σε ενεργό έλεγχο της εφοδιαστικής αλυσίδας. Η διακίνηση ναρκωτικών λειτουργεί ως εργαλείο στρατηγικής κυριαρχίας: όποιος ελέγχει τις ροές χρήματος και καυσίμων, ελέγχει και τις τοπικές κοινωνίες.
Αυτό έχει άμεσες συνέπειες για τη σταθερότητα κρατών όπως το Μάλι, ο Νίγηρας και η Μπουρκίνα Φάσο, όπου η κρατική παρουσία είναι περιορισμένη. Τα έσοδα από ναρκωτικά επιτρέπουν στις τρομοκρατικές οργανώσεις να υποκαθιστούν το κράτος, χρηματοδοτώντας διοίκηση, πληρώνοντας μαχητές, αγοράζοντας βαριά όπλα και διατηρώντας επιχειρησιακή ικανότητα.
Οι Χριστιανοί στο στόχαστρό τους
Η κατάσταση στη Νιγηρία είναι ιδιαίτερα σοβαρή, καθώς η σύνδεση ναρκωτικών, τρομοκρατίας και θρησκευτικής βίας είναι πλέον άμεση. Οργανώσεις όπως η Boko Haram και το παρακλάδι της, ISWAP, αξιοποιούν έσοδα από παράνομες διαδρομές, συμπεριλαμβανομένης της διακίνησης ναρκωτικών και συνθετικών ουσιών, για να εντείνουν τις επιθέσεις τους.
Οι επιθέσεις κατά χριστιανικών χωριών, εκκλησιών και κοινοτήτων στη βόρεια και κεντρική Νιγηρία δεν είναι τυχαία επεισόδια. Αποτελούν μέρος μιας στρατηγικής εκκαθάρισης και εκφοβισμού, που χρηματοδοτείται από ένα ευρύτερο εγκληματικό οικοσύστημα.
Τα χρήματα από τη διακίνηση ναρκωτικών μετατρέπονται σε όπλα, πυρομαχικά και δυνατότητα παρατεταμένων επιχειρήσεων, καθιστώντας τη θρησκευτική βία διαρκή και όχι περιστασιακή.
Το κοινό μοτίβο πίσω από τις διαφορετικές οργανώσεις
Παρά τις ιδεολογικές διαφορές τους, το μοτίβο είναι κοινό. Το εμπόριο ναρκωτικών προσφέρει στις τρομοκρατικές οργανώσεις σταθερότητα εσόδων, ανεξαρτησία από πολιτικούς χορηγούς και τη δυνατότητα να παρατείνουν συγκρούσεις χωρίς άμεση εξωτερική στήριξη. Τα χρήματα μεταφράζονται σε όπλα, σε έλεγχο πληθυσμών και σε επιχειρησιακή αντοχή.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ναρκοτρομοκρατία δεν αποτελεί απλώς εργαλείο χρηματοδότησης, αλλά μηχανισμό που επιτρέπει στις οργανώσεις να παρουσιάζουν τον ένοπλο αγώνα τους ως βιώσιμο, μετατρέποντας το οργανωμένο έγκλημα σε στρατηγικό σύμμαχο της πολιτικής βίας.
Όσο οι διαδρομές των ναρκωτικών παραμένουν ανοιχτές και κερδοφόρες, ο αγώνας αυτών των οργανώσεων θα στηρίζεται σε ένα παγκόσμιο δίκτυο που ξεκινά από τις φυτείες και καταλήγει στα πεδία των συγκρούσεων.
