Αριστερά, Έθνος και Καποδίστριας

Βασίλης Δ. Παπαγιαννίδης
Δικηγόρος LLM

Τι είναι το έθνος; Θα μπορούσαμε να πούμε πως πρόκειται για ομάδα ανθρώπων που μοιράζονται κοινά γνωρίσματα όπως η φυλή, η γλώσσα, η θρησκεία, η κοινή ιστορία, η γεωγραφική καταγωγή και η εθνική συνείδηση.

Ήδη από τον 5 ο αιώνα π.Χ. ο Ηρόδοτος προσδιορίζει τα κοινά χαρακτηριστικά ενός έθνους: ομόαιμον (κοινή καταγωγή), ομόγλωσσον (κοινή γλώσσα), ομόθρησκον (κοινή θρησκεία) και ομότροπον (κοινά έθιμα – τρόπος ζωής).

Το έθνος ως δομικό στοιχείο μιας κοινωνικής πραγματικότητας αποτελεί και στοιχείο διαχωρισμού μιας ομάδας ανθρώπων από μία άλλη. Αποτέλεσμα αυτού του διαχωρισμού ήταν και η διαμόρφωση των αντιμαχόμενων σε πολλούς πολέμους.

Για παράδειγμα το 1821, το έθνος των Ελλήνων αντιμετώπισε επί του πεδίου πολλά από τα υπόλοιπα έθνη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, με κυριότερο τους Τούρκους, με σκοπό να αποσχιστεί από αυτήν και να δημιουργήσει κράτος.

Και η Αριστερά; Η Αριστερά, ως ιδεολογία, δε «συμπαθεί» ιδιαίτερα τα έθνη και τους εθνικούς διαχωρισμούς. Η αριστερή ιδεολογία είναι απότοκο της μαρξιστικής θεωρίας και αντίληψης των πραγμάτων.

Στη θεωρία αυτή η έννοια του έθνους υποβαθμίζεται και οι κοινωνικοί διαχωρισμοί γίνονται με βάση την τάξη. Η αριστερά θεωροί πως οι «ταξικοί διαχωρισμοί» είναι ισχυρότεροι από τους «εθνικούς» ενώ τα «έθνη» είναι μια κατασκευή της «αστικής τάξης» που εξουσιάζει τους προλετάριους και επιδιώκει μέσα από αυτά να τους ελέγξει στρέφοντάς τους κατά των ξένων προλετάριων ώστε να ισχυροποιεί την εξουσία της. Άλλωστε σύμφωνα με τον ίδιο το Μαρξ «το κεφάλαιο δεν έχει πατρίδα».

Για την αριστερά οι εχθροί των Ελλήνων δεν είναι οι Τούρκοι. Για την αριστερά υπάρχουν οι Έλληνες και Τούρκοι αστοί που έχουν κοινά συμφέροντα και είναι απέναντι στους Έλληνες και Τούρκους προλετάριους.

Στα πλαίσια της ως άνω αντίληψης, η αριστερά προσπάθησε να πειστεί αλλά και να πείσει πως η Εθνεγερσία του 1821 ήταν «ταξική» επανάσταση και όχι «εθνική» και πως οι φτωχοί Έλληνες ξεσηκώθηκαν κατά των πλούσιων Ελλήνων που υποστήριζαν την Οθωμανική κυριαρχία.

Τελικά, η εν λόγω θεώρηση δεν μπόρεσε να πείσει γιατί, παρά την ύπαρξη και του κοινωνικού στοιχείου στην Επανάσταση, απεδείχθη πως οι πλούσιοι Έλληνες τόσο του εξωτερικού όσο και του εσωτερικού συμμετείχαν στην επανάσταση και μάλιστα ορισμένοι έδωσαν και όλη τους την περιουσία για τον αγώνα με κορυφαίες τη Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα και τη Μαντώ Μαυρογένους.

Όμως, η συντριβή της θεωρίας της «ταξικής επανάστασης» και του ξεκάθαρου χαρακτήρα του ξεσηκωμού ως ξεκάθαρα εθνικού έρχεται με τον Κόμη Ιωάννη Καποδίστρια.

Ένας άνθρωπος της εξουσίας, της αριστοκρατίας, του κεφαλαίου έρχεται να κυβερνήσει την Ελλάδα και όχι μόνο νοιάζεται για τους φτωχούς (ίδρυση σχολείων, προώθηση γεωργίας-ναυσιπλοΐας, ορφανοτροφεία κλπ) αλλά δίνει το κεφάλαιό του, την προσωπική του περιουσία, για το όφελος της πατρίδας και του έθνους…

Ο Καποδίστριας με τη δράση του ανατρέπει τη θεωρία πως το «Κεφάλαιο δεν έχει πατρίδα» και αναδεικνύει την απόλυτη de facto επικράτηση του εθνικού διαχωρισμού έναντι του ταξικού διαχωρισμού.

Ο Καποδίστριας, χωρίς να το γνωρίζει, με τη ζωή και τη δράση του ανατρέπει ολόκληρη την αριστερή θεώρηση των πραγμάτων αφού θυσιάζει τα πάντα για το Έθνος. Μια θυσία που οι οπαδοί της αριστερής ιδεολογίας δε θέλουν να κατανοήσουν. Γιατί αν την κατανοήσουν θα πρέπει να αποκηρύξουν τις πολιτικές τους απόψεις…

Αυτός είναι και ο λόγος που η σχετική ταινία του Σμαραγδή δέχεται αρνητικές κριτικές από ορισμένους. Η επίθεση δε στρέφεται κατά της σκηνοθεσίας, του σεναρίου ή των ερμηνειών.

Στρέφεται κατά της εικόνας του πλούσιου αριστοκράτη που θυσιάζει τα πάντα για την πατρίδα και το έθνος.

Μια εικόνα που δεν αναδεικνύει μονάχα την προσωπικότητα του Καποδίστρια αλλά αναδεικνύει κυρίως τη δυναμική επιρροή της εθνικής συνείδησης και του Έθνους ως «διαμορφωτή συνειδήσεων» οδηγώντας παράλληλα σε ολοκληρωτική ιδεολογική ήττα την αριστερά.