English
Μια έμμεση αλλά σημαντική ώθηση από τις ΗΠΑ στο ηλεκτρικό καλώδιο Great Sea Interconnector (GSI) προκύπτει από το κοινό ανακοινωθέν του σχήματος 3+1, που αναφέρεται σε έργα διασυνδεσιμότητας στην περιοχή, χωρίς ωστόσο να το κατονομάζει ρητά.
Το σχήμα 3+1, το οποίο είχε μείνει ανενεργό από το 2019, επανήλθε σε δράση μετά από σχεδόν πέντε χρόνια. Στη συνεδρίαση αυτή, η αμερικανική πλευρά επιβεβαίωσε το ενδιαφέρον της για πρωτοβουλίες όπως ο Διάδρομος Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης (IMEC), αλλά και για γενικότερα σχέδια ενεργειακής σύνδεσης.
Η αναφορά στο ανακοινωθέν και η σημασία της
Οι υπουργοί, σύμφωνα με το κείμενο, επανέλαβαν τη δέσμευσή τους σε μεγάλα περιφερειακά έργα, τόσο σε όσα προχωρούν ήδη όσο και σε όσα σχεδιάζονται, στο πλαίσιο του IMEC. Επίσης, τόνισαν την ανάπτυξη της ενέργειας και τη συνεργασία για την ασφάλεια των υποδομών.
Αυτή η φράση θεωρείται από την Αθήνα και τη Λευκωσία ως η καλύτερη δυνατή υποστήριξη από τους Αμερικανούς αυτή τη στιγμή. Κι όμως, η ελληνική και η κυπριακή πλευρά θα προτιμούσαν μια πιο άμεση μνεία στο καλώδιο GSI.
Το Ισραήλ, από την πλευρά του, είχε εντάξει τον Μάιο το τμήμα Κύπρος-Ισραήλ στον IMEC, ελπίζοντας σε θετική στάση από την Ουάσινγκτον για το σύνολο του έργου.
Η επανενεργοποίηση του 3+1 αποτελεί θετικό βήμα, καθώς το σχήμα θα συναντηθεί ξανά σύντομα και λειτουργεί ως προνομιακός χώρος για την Ελλάδα, αποκλείοντας την Τουρκία – παρόμοια με την P-TEC.
Οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι παραμένουν
Παρά την αμερικανική στήριξη, που μπορεί να πιέσει εμμέσως την Κύπρο για λύσεις σε οικονομικά και ρυθμιστικά ζητήματα, το κύριο εμπόδιο είναι οι απειλές από την Τουρκία, που χαρακτηρίζονται ως γεωπολιτικός κίνδυνος.
Με αφορμή τις έρευνες για την πόντιση του καλωδίου, η Άγκυρα αμφισβητεί ανοιχτά την οριοθετημένη ελληνική ΑΟΖ – βάσει της συμφωνίας με την Αίγυπτο – και την περιοχή έκδοσης NAVTEX από την Ελλάδα.
Επιπλέον, προβάλλει την άποψη ότι κανένα έργο στην Ανατολική Μεσόγειο δεν προχωρά χωρίς τη δική της έγκριση, συναίνεση ή συμμετοχή.
Νέες συναντήσεις για το καλώδιο
Λιγότερο από μια εβδομάδα απομένει μέχρι την τριμερή συνάντηση στις Βρυξέλλες, στις 12 Νοεμβρίου, ανάμεσα στους Στέλιο Παπασταύρου, Γιώργο Παπαναστασίου και τον επίτροπο Γιόργκενσεν, με θέμα το καλώδιο GSI.
Οι δύο υπουργοί ενδέχεται να συζητήσουν σήμερα στο Ζάππειο, προετοιμάζοντας το ραντεβού στην Κομισιόν. Ωστόσο, τα αδιέξοδα συνεχίζονται σε βασικά οικονομικά θέματα.
Δεν υπάρχει πρόοδος για την πρώτη δόση των 25 εκατ. ευρώ ετησίως – συνολικά 125 εκατ. σε πέντε χρόνια – όπως προβλέπει η διακρατική συμφωνία του Σεπτεμβρίου 2024.
Παρόμοια, η Λευκωσία δεν έχει αναγνωρίσει πλήρως τις δαπάνες του ΑΔΜΗΕ ύψους 251 εκατ. ευρώ για το έργο. Η ΡΑΕΚ έχει εγκρίνει μόνο 82 εκατ. ευρώ, βασισμένη στη δική της μεθοδολογία.
Σημεία σύγκλισης και ο αγωγός φυσικού αερίου
Σε λιγότερο κρίσιμα ζητήματα, υπήρξε πρόοδος:
Μεταβίβαση της σύμβασης παραχώρησης από τον ΑΔΜΗΕ στον GSI ως φορέα υλοποίησης. Επίσης, η κυπριακή πλευρά δεσμεύτηκε να αναθεωρήσει τη θέση της για τα έσοδα του καλωδίου, εκδίδοντας απόφαση παρόμοια με αυτή της ΡΑΑΕΥ – μετά από ένσταση του ΑΔΜΗΕ στις 30 Σεπτεμβρίου.
Το ανακοινωθέν του 3+1 επιβεβαιώνει τη συνεργασία σε ενεργειακές υποδομές Ευρώπης-Ισραήλ, χωρίς όμως ρητή σύνδεση με τις δηλώσεις του Ισραηλινού υπουργού Ενέργειας Έλι Κοέν στην Jerusalem Post για αγωγό φυσικού αερίου προς την Ευρώπη.
Σύμφωνα με γνώστες, αυτές οι δηλώσεις δεν αφορούν αναβίωση του East Med. Αντίθετα, παραπέμπουν στο σχέδιο της Energean για προμήθεια αερίου στην Κύπρο μέσω αγωγού από τα κοιτάσματα που εκμεταλλεύεται στο Ισραήλ.
Προηγήθηκε η επιστολή προθέσεων που υπέγραψε η Energean με τον κυπριακό όμιλο Cyfield για πιθανή τροφοδοσία αερίου στη μελλοντική μονάδα του τελευταίου στο Μαρί της Λάρνακας.
Στη συνέχεια, η εταιρεία πρότεινε στις κυβερνήσεις εξαγωγή αερίου μέσω αγωγού από την πλωτή μονάδα Energean Power, που λειτουργεί στη θάλασσα του Ισραήλ, απευθείας προς την Κύπρο.
