English
Ο Νότιος Καύκασος βρίσκεται σε αναβρασμό. Το Αζερμπαϊτζάν, κάποτε στενός σύμμαχος της Ρωσίας, ακολουθεί πλέον μια πορεία ανεξαρτητοποίησης, προκαλώντας την οργή της Μόσχας. Οι πρόσφατες εξελίξεις, από διπλωματικές κρίσεις μέχρι στρατιωτική ενίσχυση, υποδηλώνουν ότι το Μπακού δεν είναι πλέον ο μικρός παίκτης που υπακούει στις επιταγές του Κρεμλίνου. Παρά τις οικονομικές διασυνδέσεις, η σχέση των δύο χωρών δοκιμάζεται, με το Αζερμπαϊτζάν να αναδεικνύεται σε περιφερειακή δύναμη με τη στήριξη της Τουρκίας και δυτικών εταίρων.
Εντάσεις και ιστορικές καμπές
Τον Ιούλιο του 2025, οι σχέσεις Αζερμπαϊτζάν-Ρωσίας έφτασαν σε κρίσιμο σημείο. Οι αρχές του Μπακού εισέβαλαν στα γραφεία του ρωσικού κρατικού μέσου Sputnik Azerbaijan, συλλαμβάνοντας δύο υπαλλήλους, τον Ιγκόρ Καρτάβιτς και τον Γιεβγκένι Μπελούσοφ, με την κατηγορία της κατασκοπείας. Η κίνηση αυτή, πρωτοφανής για τα δεδομένα της περιοχής, ερμηνεύτηκε ως ευθεία πρόκληση προς τη Μόσχα. Η Ρωσία αντέδρασε έντονα, καταγγέλλοντας περιορισμούς στην πρόσβαση στους συλληφθέντες και χαρακτηρίζοντας την επιχείρηση ως ταπείνωση.
Η κρίση δεν ήρθε από το πουθενά. Τον Δεκέμβριο του 2024, ένα επιβατικό αεροσκάφος της Azerbaijan Airlines καταρρίφθηκε, σύμφωνα με το Μπακού, από ρωσικό πύραυλο στον ρωσικό εναέριο χώρο, με αποτέλεσμα τον θάνατο 38 ανθρώπων. Η Μόσχα εξέφρασε μια τυπική συγγνώμη, αλλά απέκλεισε κάθε ευθύνη ή αποζημίωση, γεγονός που πυροδότησε οργή στο Αζερμπαϊτζάν. Το περιστατικό θεωρήθηκε προσβολή της εθνικής κυριαρχίας.
Ακολούθησε νέα ένταση τον Ιούνιο του 2025, όταν η ρωσική αστυνομία συνέλαβε πάνω από 50 Αζέρους στη Γεκατερίνμπουργκ, με την αιτιολογία παλαιών υποθέσεων δολοφονίας. Οι αρχές του Μπακού κατήγγειλαν την υπόθεση ως «εθνοτικά υποκινούμενη βία», ιδιαίτερα μετά τον θάνατο δύο συλληφθέντων, των αδελφών Σιτζαντίν και Χουσεΐν Σαφάροφ, υπό ύποπτες συνθήκες. Ενώ η Ρωσία απέδωσε τους θανάτους σε καρδιακή ανεπάρκεια, εξετάσεις στο Αζερμπαϊτζάν αποκάλυψαν σοβαρούς τραυματισμούς, υποδεικνύοντας κακοποίηση.
Απομάκρυνση από τη ρωσική σφαίρα επιρροής
Η ρήξη με τη Ρωσία δεν είναι πρόσφατη. Ήδη από τον δεύτερο πόλεμο του Ναγκόρνο-Καραμπάχ το 2020, η Μόσχα παρέμεινε ουδέτερη, αποφεύγοντας να στηρίξει στρατιωτικά την Αρμενία, σύμμαχό της. Το Αζερμπαϊτζάν, με την υποστήριξη της Τουρκίας, πέτυχε σημαντικά εδαφικά κέρδη, ερμηνεύοντας την αδράνεια της Ρωσίας ως ένδειξη αδυναμίας. Η τελική αποχώρηση της Αρμενίας από το Ναγκόρνο-Καραμπάχ το 2023, υπό την αδράνεια ρωσικών ειρηνευτικών δυνάμεων, ενίσχυσε την αυτοπεποίθηση του Μπακού.
Ο πρόεδρος Ιλχάμ Αλίγιεφ έχει στρέψει τη χώρα του προς νέους συμμάχους, όπως η Τουρκία, το Ισραήλ και δυτικές χώρες. Η συνεργασία με την Άγκυρα ενισχύεται με κοινές στρατιωτικές ασκήσεις, ενώ συζητείται ακόμη και η δημιουργία τουρκικής στρατιωτικής βάσης στο Αζερμπαϊτζάν. Παράλληλα, το Μπακού παρέχει ανθρωπιστική βοήθεια στην Ουκρανία και στέλνει σήματα προσέγγισης προς το ΝΑΤΟ, εκμεταλλευόμενο την ενασχόληση της Ρωσίας με τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Οικονομικές και στρατηγικές διασυνδέσεις
Παρά τις εντάσεις, το Αζερμπαϊτζάν διατηρεί σημαντικούς οικονομικούς δεσμούς με τη Ρωσία, ιδιαίτερα στον ενεργειακό τομέα, τη γεωργία και τη βιομηχανία. Εκατοντάδες χιλιάδες Αζέροι εργάζονται στη Ρωσία, συμβάλλοντας στην οικονομία της πατρίδας τους μέσω εμβασμάτων. Στον στρατιωτικό τομέα, υπάρχουν ακόμη συνεργασίες σε εξοπλισμούς και εκπαίδευση, αν και η επιρροή της Τουρκίας και δυτικών χωρών αυξάνεται.
Στην Κεντρική Ασία, το Αζερμπαϊτζάν επεκτείνει την επιρροή του μέσω διαδρόμων μεταφορών και ενεργειακών σχεδίων, συχνά ανταγωνιζόμενο τη Ρωσία. Ωστόσο, η πλήρης ρήξη με τη Μόσχα παραμένει επικίνδυνη, καθώς οι δύο χώρες μοιράζονται στρατηγικά συμφέροντα.
Η στρατιωτική ισχύς του Μπακού
Το Αζερμπαϊτζάν επενδύει μαζικά στην άμυνά του, αξιοποιώντας τα έσοδα από το πετρέλαιο. Ο αμυντικός προϋπολογισμός αυξήθηκε από 2,24 δισ. δολάρια το 2020 σε 3,56 δισ. δολάρια το 2023, ενώ για το 2025 προβλέπονται δαπάνες ύψους 5 δισ. δολαρίων, που αντιστοιχούν σε πάνω από το 5% του ΑΕΠ. Με 128.000 ενεργούς στρατιώτες και 306.000 εφέδρους, η χώρα διαθέτει τη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη στην περιοχή. Η συνεργασία με την Τουρκία και η προμήθεια όπλων από δυτικές χώρες ενισχύουν περαιτέρω τις δυνατότητές της.
Προς μια νέα εθνική ταυτότητα
Το Αζερμπαϊτζάν αναζητά τη δική του ταυτότητα, απομακρυνόμενο από τη σοβιετική κληρονομιά. Οι Αζέροι, ως τουρκόφωνοι μουσουλμάνοι, στρέφονται προς την οθωμανική και σελ Tζουκική παράδοση, προωθώντας την ιδέα ενός ενωμένου τουρκικού κόσμου που εκτείνεται από την Ανατολία έως την Κεντρική Ασία. Αυτή η ιδεολογία, γνωστή ως παντουρκισμός, ενισχύει την εθνική αυτοπεποίθηση και διαφοροποιεί το Μπακού από τη ρωσική επιρροή.
Η στροφή αυτή δεν είναι μόνο γεωπολιτική, αλλά και πολιτιστική. Το Αζερμπαϊτζάν προβάλλει τον εαυτό του ως σύγχρονο, τουρκόφωνο και μουσουλμανικό κέντρο, απορρίπτοντας την παλιά σοβιετική ταυτότητα. Η Μόσχα, από την πλευρά της, βλέπει τις κινήσεις του Μπακού ως απειλή για την επιρροή της στον μετασοβιετικό χώρο.
