1453: Το αξιακό πλαίσιο μιας επικής αντίστασης

του Βασίλη Δ.Παπαγιαννίδη
Δικηγόρος LLM

«Δεν νομίζω ότι οι σύγχρονοι Έλληνες είναι περισσότερο Έλληνες από τους Βυζαντινούς».
~Steven Runciman

Η 29 η Μαΐου 1453 σηματοδότησε το τέλος της εξελληνισμένης Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, μιας τελικώς Ελληνικής Αυτοκρατορίας.

Την ημέρα εκείνη ολοκληρώθηκε σε καθαρά τακτικό και στρατιωτικό επίπεδο η πολιορκία της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς, με ολοκληρωτική νίκη των τελευταίων έναντι των Ρωμαίων (Ελλήνων). Ολοκληρώθηκε, παράλληλα, μία άνιση αναμέτρηση όπου η μία πλευρά πολεμούσε για τις φιλοδοξίες ενός και μόνο μεγαλομανούς νεαρού Σουλτάνου και η άλλη πλευρά πολεμούσε -φτάνοντας στα όριά της- για την επιβίωσή της. Ίσως δεν ήταν απλά μία μάχη απλά μεταξύ Ρωμαίων (Ελλήνων- Βυζαντινών) και Οθωμανών Τούρκων αλλά -εν ευρεία έννοια- μία σύγκρουση μεταξύ δικαίων και αδίκων.

Ενδεχομένως να φαίνεται εκ πρώτης όψεως καταχρηστικό το να προσδίδω το χαρακτηρισμό των «δικαίων» στους προγόνους μας και των «αδίκων» στους εχθρούς τους.

Όμως, αυτό το κάνω με αναφορά στο αξιακό πλαίσιο με βάση το οποίο πολέμησαν οι εξελληνισμένοι Ρωμαίοι προπάτορές μας έναντι αυτού των Οθωμανών αντιπάλων τους, που καίτοι υπερτερούσαν κατά πολύ αριθμητικά υστερούσαν βαθύτατα αξιακά.

Η αλήθεια είναι πως για 53 ημέρες, οι λιγοστοί Ρωμαίοι-Έλληνες (κάπου 5-6.000) μαζί με λίγους ξένους συμμάχους (λιγότεροι από 2.000) μάχονταν για να διαφυλάξουν τα τείχη της Κωνσταντινούπολης απέναντι σε έναν πανίσχυρο στρατό που αριθμούσε 60-80.000 άνδρες και ήταν εφοδιασμένος με το ισχυρότερο πυροβολικό της εποχής.

Κι αν οι Οθωμανοί μάχονταν για να ικανοποιήσουν τις φιλοδοξίες του νεαρού Σουλτάνου Μωάμεθ Β’, που είχε εμμονή με την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης, οι πρόγονοί μας πολεμούσαν για να διαφυλάξουν τη Πατρίδα τους και πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας, την Χριστιανική τους Πίστη αλλά και τις οικογένειές τους που ζούσαν μέσα στην πόλη.

Και ο αγώνας για την υπεράσπιση της Πατρίδας είναι ιερότερος από τον αγώνα για κατάκτηση μιας ξένης Πατρίδας.

Στη μία περίπτωση ο αγώνας γίνεται από αγάπη ενώ στην άλλη από φιλοδοξία και «μη ανεκτικότητα στο διαφορετικό» (για να χρησιμοποιήσω ορολογία της εποχής).

Όμως, δεν αυθαιρετώ όταν ορίζω το αξιακό πλαίσιο της επικής αντίσταση των Ρωμαίων απέναντι στις Οθωμανικές ορδές.

Η ηρωικότερη μορφή εκείνου του αγώνα, ο ένδοξος Αυτοκράτωρ των Ρωμαίων, Κωνσταντίνος ΙΑ’ Παλαιολόγος-Δραγάσης εκφώνησε ένα λόγο προς τους τελευταίους υπερασπιστές της πόλεως την παραμονή της τελευταίας μάχης και της άλωσης, τον οποίο διασώζει ο Φρατζής.

Μεταξύ άλλων αναφέρει: «για τέσσερα πράγματα χρωστούμε να σκοτωθούμε παρά να ζήσουμε: πρώτον, για την πίστη και την ευσέβεια μας, δεύτερον για την πατρίδα, τρίτον για
το βασιλιά ως νόμιμο κυρίαρχο και τέταρτον για τους συγγενείς και φίλους
μας».

Δηλαδή, το αξιακό πλαίσιο της αντίστασης και του ηρωισμού που επέδειξαν οι Ρωμαίοι υπερασπιστές της πόλεως ήταν η υπεράσπιση της Πατρίδας, της Θρησκείας και της Οικογένειας (που ως αξίες δε γεννήθηκαν το …1967… όπως εσφαλμένα διαδίδεται).

Αντίθετα οι Οθωμανοί Τούρκοι πολεμούσαν για να κατακτήσουν και όχι να προασπίσουν. Για να καταστρέψουν και όχι για να διαφυλάξουν.

Για να αδικήσουν και όχι για να περισώσουν. Αυτή είναι η αξιακή διαφορά μας αλλά και το κίνητρο μιας από τις ηρωικότερες αντιστάσεις που οδήγησε σε μία από τις επικότερες πτώσεις Αυτοκρατορίας, σε βαθμό που να εμπνέει επαναστάσεις Ελλήνων κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για τους επόμενους πέντε αιώνες…

Οι ως άνω γραμμές είναι ένας ταπεινός και ελάχιστός φόρος τιμής στους λίγους που – υπό την επάξια ηγεσία ενός γνήσιου πατριώτη και γενναίου Αυτοκράτορα- είχαν το θάρρος, τη δύναμη και τις αξίες να σταθούν απέναντι σε πολλούς.

Έστω και χωρίς ελπίδες νίκης. Και διέσωσαν έτσι τη τιμή του Ελληνισμού μέσα στην πιο μαύρη μέρα της ιστορίας του.