English
Ήταν 26 Οκτωβρίου 1912 όταν οι καμπάνες της ελευθερίας χτύπησαν στη Θεσσαλονίκη, καθώς ο ελληνικός στρατός απελευθέρωσε την πόλη από την οθωμανική κυριαρχία. Η πόλη απελευθερώθηκε μόλις είκοσι ημέρες μετά την κήρυξη του Πρώτου Βαλκανικού Πολέμου και ανήμερα του εορτασμού του πολιούχου της, Αγίου Δημητρίου.
Στις αρχές του 20ού αιώνα, η περιοχή των Βαλκανίων ήταν μια πυριτιδαποθήκη έτοιμη να εκραγεί. Το εθνικιστικό κίνημα των Νεότουρκων είχε αναλάβει τον έλεγχο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Το ζήτημα της ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα είχε διαταράξει τις σχέσεις μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, ενώ η προσωρινή απελευθέρωση των Δωδεκανήσων κατά τη διάρκεια του ιταλοτουρκικού πολέμου πυροδότησε ακόμη περισσότερες προστριβές μεταξύ των δύο λαών.
Οι προσπάθειές του Βενιζέλου να αποτρέψει μια ένοπλη σύγκρουση έληξαν με την κήρυξη πολέμου κατά της Τουρκίας από το Μαυροβούνιο στις 25 Σεπτεμβρίου 1912. Λίγες ημέρες αργότερα, και υπό το φως των παραπάνω εξελίξεων, η Ελλάδα συντάχθηκε επίσημα με τη Σερβία και τη Βουλγαρία.
Στις 13 Οκτωβρίου, οι τρεις βαλκανικές χώρες έστειλαν κοινό τελεσίγραφο στην Οθωμανική Πύλη ζητώντας την επίλυση μιας σειράς ζητημάτων, συμπεριλαμβανομένης της επικύρωσης της εθνικής αυτονομίας των χριστιανικών κοινοτήτων. Το τελεσίγραφο απορρίφθηκε και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις αντικατέστησαν τη διπλωματία.
Οι στρατοί της Σερβίας και του Μαυροβουνίου συγκεντρώθηκαν στη βόρειο Μακεδονία και την Αλβανία, ενώ οι ελληνικές δυνάμεις ανέλαβαν τα μέτωπα της νοτίου Μακεδονίας και της Ηπείρου. Οι Βούλγαροι, με τη σειρά τους, τοποθετήθηκαν στην περιοχή της Θράκης, αλλά το σχέδιό τους ήταν στην πραγματικότητα να κινηθούν προς τη Μακεδονία με απώτερο στόχο την κατάληψη της Θεσσαλονίκης.
Δύο ημέρες αργότερα, ο ελληνικός στρατός σημείωσε την πρώτη του νίκη καταλαμβάνοντας το Σαραντάπορο, ανοίγοντας το δρόμο προς τη Μακεδονία. Με τους Τούρκους να υποχωρούν, οι ελληνικές δυνάμεις άρχισαν να προελαύνουν από την Κοζάνη, τα Γρεβενά και την Κατερίνη.
Ταυτόχρονα, οι Βούλγαροι ήταν όλο και πιο πρόθυμοι να προχωρήσουν προς τη Θεσσαλονίκη. Ο διάδοχος Κωνσταντίνος, αρχιστράτηγος του Ελληνικού Στρατού, ο οποίος κινούνταν βόρεια προς το Μοναστήρι, άλλαξε πορεία προς τα ανατολικά για να αποτρέψει μια βουλγαρική εισβολή.
Στο δρόμο τους, οι δυνάμεις του Κωνσταντίνου έπρεπε να περάσουν από τα Γιαννιτσά, που ήταν ιερή πόλη για τους μουσουλμάνους. Εκεί συγκρούστηκαν πέντε μεραρχίες του ελληνικού στρατού και μια ταξιαρχία ιππικού με τις τουρκικές δυνάμεις, που αποτελούνταν από έξι μονάδες πυροβολικού και πέντε μεραρχίες. Ακολούθησε μια σκληρή, διήμερη μάχη που ξεκίνησε στις 19 Οκτωβρίου. Υπήρξαν πολλές απώλειες και από τις δύο πλευρές.
Ο ελληνικός στρατός ανάγκασε τους Τούρκους να υποχωρήσουν
Προκειμένου να καθυστερήσουν τον ελληνικό στρατό, οι Τούρκοι κατέστρεψαν τις γέφυρες στον Λουδία, τον Αξιό και τον Γαλλικό. Ταυτόχρονα, αγγελιοφόροι ενημέρωσαν τις ελληνικές δυνάμεις ότι μια βουλγαρική μεραρχία είχε εισέλθει στην πεδιάδα του Λαγκαδά κοντά στη Θεσσαλονίκη.
Η κατασκευή νέας γέφυρας από τους Έλληνες απαιτούσε χρόνο και πολύτιμους πόρους. Ο κίνδυνος να χαθεί η Θεσσαλονίκη γινόταν όλο και πιο εμφανής. Με τη βοήθεια των κατοίκων των γύρω περιοχών (Μαλγάρων, Κυμίνων, Χαλάστρας και Σίνδου) στις 25 Οκτωβρίου, ο ελληνικός στρατός διέσχισε τον Αξιό ποταμό και προετοιμάστηκε για επίθεση στη Θεσσαλονίκη.
Μόλις ο ελληνικός στρατός βρέθηκε λίγο έξω από τη Θεσσαλονίκη και ζήτησε την παράδοση της πόλης, ο Ταχσίν Πασάς πρότεινε την υπό όρους μεταβίβαση της πόλης στον ελληνικό έλεγχο. Αντ’ αυτού, ο Κωνσταντίνος έδωσε στους Τούρκους χρόνο μέχρι τα ξημερώματα της 26ης Οκτωβρίου για τη μεταφορά των Τούρκων αξιωματικών στη Μικρά Ασία.
Οι Τούρκοι ανταποκρίθηκαν θετικά, αλλά ζήτησαν να πάρουν μαζί τους πέντε χιλιάδες όπλα -κάτι που ο Κωνσταντίνος απέρριψε. Η προθεσμία για την τελική συμφωνία παρατάθηκε. Όταν η νέα προθεσμία έληξε, ο ελληνικός στρατός ήταν έτοιμος για επίθεση. Την τελευταία στιγμή, όμως, ο Ταχσίν πασάς αποδέχτηκε τους όρους που έθεσε η ελληνική πλευρά.
Έτσι, το βράδυ της 26ης Οκτωβρίου 1912, ημέρα της γιορτής του πολιούχου της Θεσσαλονίκης, Αγίου Δημητρίου, η πόλη απελευθερώθηκε από τον ελληνικό στρατό λίγες ώρες πριν από την άφιξη των βουλγαρικών δυνάμεων.
