Δευτέρα, 17 Ιουνίου, 2024
Δευτέρα, 17 Ιουνίου 2024

Ο Πικάσο στα διασταυρούμενα πυρά των ιδεολογιών

Ημερομηνία:

Ο Πάμπλο Πικάσο μετέδωσε πολλά ερεθίσματα στη σύγχρονη τέχνη – ακόμη και σήμερα, οι καλλιτέχνες εξακολουθούν να εργάζονται πάνω στην κληρονομιά του. Η θέση του στην ιστορία της τέχνης παραμένει αδιαμφισβήτητη – αυτό που είναι αμφιλεγόμενο είναι το πρόσωπό του.

    • Γράφει η Regina Bärthel

Ο Πάμπλο Πικάσο πέθανε πριν από 50 χρόνια, ένας άνθρωπος του οποίου το έργο είχε τεράστια επιρροή στη σύγχρονη τέχνη. Αυτό μεταδίδεται σήμερα από έναν μεγάλο αριθμό μεγάλων και μικρών εκθέσεων, ιδίως στη γενέτειρά του, την Ισπανία, τη θετή του πατρίδα, τη Γαλλία και τις . Υπάρχει αρκετό υλικό για όλες αυτές τις παρουσιάσεις: όταν πέθανε, ο πολυτάλαντος καλλιτέχνης άφησε πίσω του ένα έργο από 1.856 πίνακες ζωγραφικής, 7.089 σχέδια, περίπου 30.000 γραφικά, 1.355 γλυπτά και 2.880 κεραμικά. Μια σχεδόν άπειρη δύναμη καλλιτεχνικής δημιουργίας. Ο θρύλος λέει μάλιστα, ότι πέθανε με το πινέλο στο χέρι.

Αλλά σύμφωνα με τις σημερινές κοινές ιδεολογικές παραδοχές, ο Πικάσο διέπραξε δύο κραυγαλέα λάθη: ήταν ένας «ματσό άντρας που περιφρονούσε τις γυναίκες» και επίσης χρησιμοποίησε «παράνομη πολιτισμική οικειοποίηση» και υπηρέτησε την «αποικιοκρατία». Το έργο «Les Démoiselles d'Avignon» (Οι κυρίες του Αβινιόν) μπορεί να χρησιμεύσει ως παράδειγμα και για τις δύο κατηγορίες: Ο πίνακας του 1907 θεωρείται το προοίμιο του κυβισμού και βάζει ένα απότομο τέλος στην κεντρική προοπτική και το αρμονικά αναλογικά διαμορφωμένο σώμα – τα πάλαι ποτέ θεμέλια της δυτικής τέχνης.

Ο πίνακας "Les Demoiselles d'Avignon", 1907
Ο πίνακας “Les Demoiselles d'Avignon”, 1907 Φωτογραφία: picture alliance / Avalon | Peter Barritt

Ο Πικάσο διαμέλισε, κατακερμάτισε τα απεικονιζόμενα γυναικεία γυμνά και τα συναρμολόγησε εκ νέου – από διαφορετικές οπτικές γωνίες. Ουσιαστικά μια πράξη χειραφέτησης: τα σώματα δεν είναι πλέον επιφανειακά αντικείμενα ενατένισης, αλλά δείχνουν την πολυπλοκότητά τους. Ο στόχος αυτού του αισθητικού πειράματος δεν ήταν άλλος από μια τέχνη που θα αντικαθιστούσε τα προσωπικά ζητήματα ύφους και μορφής με την καθολικότητα. Μέσω αυτής, ο καλλιτέχνης επιχείρησε να διεισδύσει στην ουσία αυτού που αναπαριστάται. Ωστόσο, κανείς δεν ισχυρίστηκε ποτέ ότι η ουσία πρέπει πάντα να είναι «όμορφη».

Ο Πικάσο εξακολουθεί να προκαλεί ακόμα και σήμερα

Η κριτική ότι ο κυβισμός ήταν μια πράξη απανθρωποποίησης δεν είναι πλέον πρόσφατη. Το ίδιο και η κατηγορία ότι ο Πικάσο παρενοχλούσε και βασάνιζε γυναίκες και στην πραγματική ζωή – κάτι που αναφέρει η πρώην σύζυγός του Françoise Gilot στο βιβλίο της «Η ζωή με τον Πικάσο» που εκδόθηκε το 1965. Ίσως να καθιέρωσε τη φεμινιστική υποδοχή του έργου του, ή μάλλον του προσώπου του. Σήμερα, 50 χρόνια μετά τον θάνατό του, ο ζωγράφος εξακολουθεί να προκαλεί συναισθήματα στο πλαίσιο της συζήτησης #MeToo και να προκαλεί νεαρές καλλιτέχνιδες σε επιτελεστικές διαμαρτυρίες μπροστά στα έργα του – ευχαρίστως χωρίς ενδύματα.

Αλλά πίσω στο έργο του «ισπανικού ταύρου»: ο Πικάσο ασχολήθηκε με μια μεγάλη ποικιλία καλλιτεχνικών επιρροών. Τον γοήτευαν εξίσου τα μεσαιωνικά γλυπτά και ο καθολικός μυστικισμός όσο και η τέχνη των συμπατριωτών του, Ελ Γκρέκο και Φρανσίσκο ντε Γκόγια, όπως καταδεικνύει σήμερα μια μικρή έκθεση στο Μουσείο Bode του Βερολίνου («Ισπανικοί διάλογοι: Ο Πικάσο από το Μουσείο Berggruen ως φιλοξενούμενος στο Μουσείο Bode», έως τις 21 Ιανουαρίου ).

Ο Πικάσο ως πολιτικός καλλιτέχνης

Στην αναζήτηση μιας φόρμουλας για μια παγκόσμια τέχνη που θα υπερισχύει της ατομικότητας και του χρόνου, ο Πικάσο εμπνεύστηκε επίσης από την αρχαϊκή τέχνη των Ιβήρων και από τις αφρικανικές μάσκες και φιγούρες. Ο άμεσος και δυναμικός τύπος τους εθεωρείτο σχεδόν μαγικός από τον ίδιο και τους συγχρόνους του – τροφοδοτούσε την κριτική του δικού τους (υπερ)πολιτισμού. Όμως ο δανεισμός του Πικάσο από την τυπική γλώσσα της Αφρικής ερμηνεύεται σήμερα συχνά ως παράνομη πολιτισμική οικειοποίηση.

Guernica: Το διασημότερο ίσως έργο του Ισπανού ζωγράφου
Guernica: Το διασημότερο ίσως έργο του Ισπανού ζωγράφου

Πιο αμφισβητήσιμη είναι η φήμη του ως πολιτικού καλλιτέχνη, την οποία κέρδισε με το διάσημο αλλά ταυτόχρονα αμφιλεγόμενο έργο του «Γκουέρνικα»: Κατά τη διάρκεια του ισπανικού εμφυλίου πολέμου, οι εκπρόσωποι της «Δεύτερης Δημοκρατίας» του ανέθεσαν έναν μνημειώδη πίνακα για την Παγκόσμια Έκθεση του Παρισιού. Μια τοιχογραφία του Πικάσο, υποψιάζονταν, θα ισοδυναμούσε «από προπαγανδιστική άποψη με νίκη στην πρώτη γραμμή» κατά των Εθνικών Ισπανών Φρανκιστών.

Ο Τζορτζ Όργουελ ασκεί κριτική στην προπαγάνδα

Τον Απρίλιο του 1937, η πόλη Γκουέρνικα, πυρήνας της βασκικής ταυτότητας, καταστράφηκε σε μεγάλο βαθμό από βομβαρδισμό αεροπορικών μοιρών της ναζιστικής Γερμανίας και της φασιστικής Ιταλίας. Ο Πικάσο απέρριψε όλα τα προηγουμένως σχεδιασμένα μοτίβα και, σε ένα μνημειώδες κατόρθωμα δύναμης, αποτύπωσε τον τρόμο του άμαχου πληθυσμού σε έναν καμβά 27 τετραγωνικών μέτρων.

Ο Τζορτζ Όργουελ
Ο Τζορτζ Όργουελ

Ωστόσο, ήδη από το καλοκαίρι του 1937, ο Τζορτζ Όργουελ κατήγγειλε τη μαζική προπαγάνδα σχετικά με τον εξαιρετικά περίπλοκο ισπανικό εμφύλιο πόλεμο. Ακόμη περισσότερο από τις φιλοφασιστικές εφημερίδες, οι εφημερίδες της αριστεράς εξαπατούσαν το κοινό για το τι πραγματικά συνέβαινε, είπε ο Όργουελ. Η Ισπανία είχε γίνει από καιρό ένα πεδίο δοκιμών όπου ο φασισμός και ο κομμουνισμός δοκίμαζαν την πολιτική ανοχή των δημοκρατικών κρατών – τις κόκκινες γραμμές τους. Οι σταλινικοί χρησιμοποίησαν επίσης την ευκαιρία για να εκκαθαρίσουν τους τροτσκιστές και τους αναρχικούς μεταξύ των δημοκρατικών – ουσιαστικά σε ένα ξέπλυμα με τις δίκες επίδειξης της Μόσχας.

Η λατρεία της προσωπικότητας συνεχίζεται

Ο Πικάσο εντάχθηκε στο Κομμουνιστικό Κόμμα μόλις το 1944. Όταν η πολιτική του δέσμευση επικρίθηκε ως επιφανειακή, ο ίδιος αντέτεινε ότι ο καλλιτέχνης ήταν από μόνος του «ένα πολιτικό ον» και ότι η ζωγραφική ήταν «ένα όπλο επίθεσης και άμυνας κατά του εχθρού». Μήπως είδε την αναζήτησή του για μια ουσιαστική οικουμενικότητα της τέχνης να υλοποιείται στον κομμουνισμό; Όπως και να ‘χει: Εν' όψει των πρόσφατων και τελευταίων ενόπλων συγκρούσεων, η κραυγή του Πικάσο κατά του πολέμου, που έχει γίνει εικόνα, θα πρέπει να μείνει και πάλι στο μυαλό μας – πέρα από κάθε ιδεολογική ταξινόμηση.

Τιτάνας καλλιτέχνης, ιδιοφυΐα του αιώνα, κομμουνιστής – για δεκαετίες υπήρξε μια πραγματική λατρεία προσωπικότητας γύρω από τον ζωγράφο. Ειδικά από εκείνους τους «αντικομφορμιστές» που συγκαταλέγονταν στην αντι-αστική πρωτοπορία. Η κριτική που του ασκείται σήμερα, ωστόσο, επικεντρώνεται λιγότερο στο έργο του παρά στο πρόσωπό του: εγωπαθής, τοξικός ματσό και υπέρμαχος της αποικιοκρατίας. Η λατρεία του Πικάσο διαιωνίζεται έτσι – αν και ex negativo.

Δημοσιεύθηκε στη γερμανική
εβδομαδιαία εφημερίδα

Junge Freiheit
στις 28/7/

Newsroom
Newsroomhttps://newsfire.gr
Το NewsFire.GR είναι μία ιστοσελίδα που δημιουργήθηκε με την ελπίδα ότι τα ΜΜΕ θα ξαναβρούν την πραγματική τους ταυτότητα που δεν είναι άλλη από την ενημέρωση του κοινού για τα πραγματικά διακυβεύματα των καιρών μας. Η δημοσιογραφία και η πολιτική ανάλυση οφείλουν να ελέγχουν και όχι να υπηρετούν την εξουσία.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Εγγραφή

Πρωτοσέλιδα

Δημοφιλή

Πρόσφατα
ΠΡΟΣΦΑΤΑ

ΝΙΚΗ: Η ΝΙΚΗ πάντα ορθοτομεί το λόγο της αλήθειας. Ήταν, είναι και θα είναι εναντίον των Gay Pride.

Καλεσμένος βρέθηκε ο Νίκος Παπαδόπουλος, βουλευτής Β' Θεσσαλονίκης της...

Κλιγκοπούλου: «Στην Εθνική Γυναικών υπάρχει διάθεση για διάκριση, λείπει η Βάσω Μπεσκάκη»

Αναλυτικά όσα είπε: Για το πώς είναι η κατάσταση στα...

Ελλάδα-Κροατία 87-78: Νίκησε η Εθνική στο πρώτο φιλικό για το 3ο Τουρνουά «Βάσω Μπεσκάκη»

Η Εθνική ξεκίνησε το παιχνίδι με τις Σταμολάμπρου, Παυλοπούλου,...

Σαμπαλένκα: Εκτός Ολυμπιακών Αγώνων

Mε μία ηχηρή απουσία θα διεξαχθούν οι Ολυμπιακοί Αγώνες...

ΝΙΚΗ: Το Δημοκρατικό Πατριωτικό Κίνημα ΝΙΚΗ στο πλευρό του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών

Το Δημοκρατικό Πατριωτικό Κίνημα ΝΙΚΗ υπερασπιζόμενο τους ελευθέρους επαγγελματίες,...

EuroLeague: Εκτός η Βαλένθια – Οι 18 ομάδες της νέας σεζόν

H EuroLeague ανακοίνωσε τις 18 ομάδες που θα συμμετάσχουν...