English
Η πολιτική υποκρισία στην Ελλάδα έχει πολλές μορφές. Άλλοτε φοράει τον μανδύα του «εκσυγχρονισμού», άλλοτε της «προόδου» και άλλοτε της δήθεν «ευαισθησίας στα δικαιώματα». Στην περίπτωση του ΠΑΣΟΚ, επέλεξε να φορέσει το πιο βολικό επικοινωνιακό κοστούμι της εποχής: την συνταγματική κατοχύρωση της άμβλωσης.
Γιατί; Διότι κάπου πρέπει να διαφοροποιηθεί από τη Νέα Δημοκρατία. Και όταν δεν διαθέτεις ούτε ουσιαστικά διαφορετική οικονομική πρόταση, ούτε διαφορετική αντίληψη για την Ευρώπη, ούτε διαφορετική στάση στα μεγάλα εθνικά ζητήματα, καταλήγεις να κάνεις πολιτική πάνω στο αγέννητο παιδί. Ο σύγχρονος «προοδευτικός» δυτικός πολιτισμός, άλλωστε, έχει μια αλλόκοτη ικανότητα να μετατρέπει τις πιο τραγικές ανθρώπινες καταστάσεις σε σκετσάκια TikTok και κομματικά hashtags.
Η συζήτηση άνοιξε με αφορμή την πρόταση για ρητή συνταγματική κατοχύρωση της «αναπαραγωγικής αυτονομίας της γυναίκας υπό τις προϋποθέσεις του νόμου». Πρόκειται για μία διατύπωση σκόπιμα ασαφή, συναισθηματικά φορτισμένη και πολιτικά βολική. Ακόμη και εντός του ΠΑΣΟΚ, ωστόσο, υπήρξαν βουλευτές που αναγνώρισαν το αυτονόητο: ότι η ισχύουσα νομοθεσία στην Ελλάδα (Ν.1609/1986) ήδη καλύπτει απολύτως το δικαίωμα στην άμβλωση. Δεν υπάρχει σήμερα κάποια θεσμική απειλή απαγόρευσης των αμβλώσεων. Δεν υπάρχει πολιτική δύναμη που να προτείνει την ποινικοποίησή τους. Δεν υπάρχει κοινωνικό ρεύμα που να διεκδικεί επιστροφή σε άλλες εποχές. Τουναντίον, έντονη ανησυχία προκαλεί ο αριθμός των αμβλώσεων που πραγματοποιούνται ετησίως και ο οποίος δύναται να ξεπερνά ακόμη και τις 100.000.
Άρα, ποιο ακριβώς πρόβλημα λύνει η συνταγματική κατοχύρωση; Η απάντηση είναι απλή: κανένα πραγματικό πρόβλημα. Λύνει μόνο το πρόβλημα πολιτικής ταυτότητας του ΠΑΣΟΚ. Επιχειρεί να δημιουργήσει ένα νέο ιδεολογικό πεδίο διαφοροποίησης απέναντι στη Νέα Δημοκρατία, επενδύοντας σε έναν εύκολο προοδευτισμό, όπου όποιος εγείρει ερωτήματα βιοηθικής βαφτίζεται αυτομάτως «σκοταδιστής». Η ελληνική Κεντροαριστερά μοιάζει πλέον ανίκανη να αρθρώσει σοβαρό πολιτικό λόγο χωρίς να επιστρατεύσει τα γνωστά φεμινιστικά συνθήματα περί «σωμάτων» και «δικαιωμάτων», λες και η ανθρώπινη ζωή είναι μια αφηρημένη θεωρητική κατασκευή και όχι ένα υπαρκτό βιολογικό γεγονός.
Διότι εδώ βρίσκεται η μεγάλη αποσιώπηση της δημόσιας συζήτησης: η άμβλωση δεν αφορά μόνο το σώμα της γυναίκας. Αφορά και μία δεύτερη, διακριτή ανθρώπινη ζωή που αναπτύσσεται μέσα της. Αυτό δεν είναι «θρησκευτική άποψη». Είναι στοιχειώδης βιολογία. Από τη στιγμή της σύλληψης υπάρχει ένας νέος ανθρώπινος οργανισμός με μοναδικό γενετικό κώδικα. Το αν η κοινωνία επιλέγει νομικά να επιτρέψει την άμβλωση υπό προϋποθέσεις είναι μία πολιτική και νομική επιλογή. Αλλά η προσπάθεια να εξαφανιστεί πλήρως η ηθική διάσταση του ζητήματος, παρουσιάζοντας την άμβλωση περίπου ως μία ουδέτερη ιατρική πράξη, συνιστά βαθιά ιδεολογική χειραγώγηση.
Και όμως, όποιος τολμήσει να μιλήσει για αυτά τα ζητήματα, αντιμετωπίζεται περίπου ως δημόσιος κίνδυνος. Η φεμινιστική ορθοδοξία της εποχής δεν επιτρέπει ερωτήσεις. Δεν επιτρέπει αμφιβολίες. Δεν επιτρέπει καν τη συζήτηση περί ηθικού βάρους της άμβλωσης. Επιτρέπεται μόνο η αποδοχή. Το είδαμε αυτό άλλωστε, στις αντιδράσεις που προκάλεσαν η Μαρία Καριστιανού, αλλά και η ΝΙΚΗ, όταν επεχείρησαν να ανοίξουν αυτή τη συζήτηση. Το σύνθημα «δικαίωμα στο σώμα μου» λειτουργεί σαν πολιτικό ξόρκι που υποτίθεται ότι ακυρώνει κάθε περαιτέρω σκέψη. Μόνο που οι σοβαρές κοινωνίες δεν λειτουργούν με συνθήματα. Λειτουργούν με διάλογο, ενημέρωση και επίγνωση των συνεπειών.
Και οι συνέπειες υπάρχουν. Όχι μόνο βιολογικές, αλλά και ψυχολογικές. Παρά την συστηματική αποσιώπηση κάθε σχετικής συζήτησης από το κυρίαρχο ιδεολογικό ρεύμα, πολλές γυναίκες βιώνουν μετά από μία άμβλωση αισθήματα ενοχής, θλίψης, κατάθλιψης ή ψυχικού τραύματος. Χώρια τα γυναικολογικά προβλήματα, που μία άμβλωση μπορεί να προκαλέσει. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε γυναίκα θα έχει την ίδια εμπειρία. Σημαίνει όμως ότι το θέμα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με τον κυνισμό μιας πολιτικής αφίσας ή με την ψυχρότητα ενός κομματικού ψηφίσματος. Ούτε μπορεί νεαρά κορίτσια να βομβαρδίζονται με το μήνυμα ότι η άμβλωση είναι περίπου μία «εύκολη λύση» χωρίς ψυχικό ή σωματικό κόστος. Η κοινωνία οφείλει να ενημερώνεται υπεύθυνα και ολοκληρωμένα, όχι να δηλητηριάζεται με την αναπαραγωγή ιδεολογικής προπαγάνδας από τους μονοπωλούντες το δημόσιο βήμα.
Το ίδιο ισχύει και για τη συνολικότερη αντίληψη περί μητρότητας. Εδώ και δεκαετίες, ο δυτικός πολιτισμός αντιμετωπίζει τη μητρότητα σχεδόν ως εμπόδιο αυτοπραγμάτωσης. Το είχε διατυπώσει μάλιστα, ακριβώς έτσι σε συνέντευξή της, η αγαπημένη του πρωθυπουργού, αναπληρώτρια υπουργός Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη. Η καριέρα αποθεώνεται, η ατομική κατανάλωση προβάλλεται ως ύψιστος στόχος και η δημιουργία οικογένειας συχνά παρουσιάζεται περίπου ως «πατριαρχική επιβολή». Κατόπιν όλοι απορούν γιατί η Ευρώπη γερνά, γιατί οι κοινωνίες αποδιαρθρώνονται και γιατί η δημογραφική κατάρρευση εξελίσσεται σε υπαρξιακή απειλή. Είναι από εκείνες τις συγκλονιστικές στιγμές όπου η Πόλη πέφτει και όλοι όσοι είναι μέσα τσακώνονται για το ποιο είναι το φύλο των αγγέλων.
Η λύση, προφανώς, δεν βρίσκεται στην ποινικοποίηση των αμβλώσεων. Μία σοβαρή συντηρητική προσέγγιση δεν οφείλει να καταφεύγει σε κραυγές ή νομικούς φανατισμούς. Οφείλει όμως να απαιτεί έναν ειλικρινή δημόσιο διάλογο. Έναν διάλογο που θα αναγνωρίζει ότι η άμβλωση είναι πάντοτε μία τραγική πράξη, όχι ένα πανηγυρικό «κεκτημένο». Που θα ενισχύει την πρόληψη, την υπεύθυνη σεξουαλική συμπεριφορά, την στήριξη της εγκύου γυναίκας και της οικογένειας. Που θα παρέχει πραγματική ψυχολογική ενημέρωση και στήριξη πριν και μετά από μία τέτοια απόφαση. Και κυρίως, έναν διάλογο που θα επιδιώκει τον περιορισμό των αμβλώσεων μέσα από κοινωνική ωριμότητα και πολιτισμική ανασυγκρότηση, όχι μέσα από καταναγκασμό.
Αυτό ακριβώς είναι που αποφεύγει το ΠΑΣΟΚ. Διότι ένας τέτοιος διάλογος απαιτεί σοβαρότητα, ευθύνη και ηθικό προβληματισμό. Ενώ η συνταγματική μετατροπή της άμβλωσης σε φετίχ προσφέρει κάτι πολύ πιο εύκολο: λίγα χειροκροτήματα από τα προοδευτικά πάνελ, μερικούς τίτλους στα κοινωνικά δίκτυα και την ψευδαίσθηση ιδεολογικής διαφοροποίησης. Το αγέννητο παιδί, φυσικά, παραμένει απολύτως άφωνο μέσα σε αυτή τη συζήτηση. Ίσως επειδή είναι η μόνη πλευρά που δεν διαθέτει λογαριασμό στο Instagram ούτε δικαίωμα ψήφου. Έτσι λειτουργεί συχνά η σύγχρονη δημοκρατία: προστατεύει με πάθος κάθε δικαίωμα, αρκεί να μην είναι πολύ μικρό για να φωνάξει.
